Massale demonstratie tegen het neo-nazisme in West-Berlijn Minister Oberlander door ereraad verhoord Bondskanselier Adenauer bezoekt de stad vandaag Oneervol ontslag voor advocaat-generaal HET WEER Wij laten ons niet omkopen" Receptie Jos. de Klerk Arbeider onder sneltrein Geen maatregelen tegen procureurs-generaal Getuigen uit het Oosten niet verschenen DE MASSAMOORD VAN LEMBERG In de krant van heden: DE CENSUUR OP NIEUW GUINEA Vorst Het woord is aan K. R. van Staal: 74e JAARGANG No 155 MAANDAG 11 JANUARI 1960 305e JAARGANG No 3 Directie, Redactie, Administratie, Grote Hout- 'TT 1 1P\ 1 1 1 Uitgave Grafische Bedrijven Damiate N.V. straat 93, Haarlem. Tel. 15295 (6 lijnen). I B I Verschijnt dagelijks beh. op zon- en feestdagen. Drukkerij Gr. Heiligland 10. Tel. 15295. Bij- B I I 1 I 11 1 w"— lil 1 M Él 1 f- ff 1 1 I I I J Abonnement p. week 59 ct., p. kwartaal 7.65, kantoor Haarlem-N. Soendaplein, Tel. 57755 A X\A^A X X wXXXlJ X fr. p.p. 8.15. Lossejirs. 12 ct Postgiro 273107, Adj. Hoofdredacteur: Jos L. Lodewijks OPRECHTE HAARLEMSCHE COURANT t n. v. Haarlems Dagblad/Opr. Haarl. Crt. Directie: P. W. Peereboom en Mr. H. C. van der Mije Zijn gezicht verborgen achter een krant, geagiteerd naar zijn auto zoekend, zo verdween de Westduitse minister van vluchtelingenzaken, prof. dr. Theodor Ober lander, zaterdagmiddag in grote haast omstreeks half vier uit Den Haag. Het was het slot van een grootscheepse jacht, welke Nederlandse en Westduitse journalisten en fotografen de gehele dag op prof. Oberlander hadden gemaakt. Op een zorgvuldig geheim gehouden plaats in Den Haag uit de nasporingen van de journalisten kwam vast te staan, dat dit hotel Central in de Lange Poten moest zijn was prof. dr. Oberlander voordien meer dan tweeëneenhalf uur verhoord door een internatio nale commissie van verzetslieden, die een onderzoek instelt naar de beweringen, dat het bataljon „Nachtigall" waarvan prof. dr. Oberlander commandant was in juli 1941 verantwoordelijk zou zijn voor de doofl van 34.000 inwoners van de Poolse stad Lemberg. (Van onze correspondent in Bonn) Veertigduizend West-Berlijnse jongeren demonstreerden zaterdagavond met een fakkeloptocht tegen de antisemitische, neo- nazistische daden welke sedert de kerst nacht in de Bondsrepubliek zijn gepleegd. Zwijgend trokken zij naar de synagoge, waar zij in het licht van hun fakkels ge tuigden van hun afkeer van 't de kop op stekende antisemitisme in West-Duitsland. In de Bondsrepubliek in het bijzonder ziet men West-Berlijn als het symbool van de westelijke vrijheid. Mag men de West- Duitse pers geloven dan is het afgelopen weekeinde dit door communistisch Oost- Duitsland ingesloten stadsdeel nu ook ge worden tot het symbool van „de opstand van het Duitse geweten tegen antisemitis me en neo-nazisme". In geen enkele ande re Duitse bondsstaat, in geen enkele ande re Westduitse stad is inderdaad zo duide lijk gemaakt, dat men grondig wil afreke nen met de antisemieten dan het afgelo pen weekeinde te Berlijn. De Westduitse „Bundes Jugend Ring", de overkoepelende organisatie van de democratische jeugdverenigingen, veroor deelde de antisemitische uitspattingen in naam van zes miljoen Duitse jongeren bij zonder scherp. „Met deze alleenstaande lieden heeft de Duitse jeugd niets ge meen," aldus de Berlijnse verklaring van de jeugdbeweging. In hun appel tot de Westduitse jeugd wordt voorts gezegd: „Neem iedere gelegenheid waar om der gelijke uitspattingen te verhinderen. Be wijs door woord en daad, dat de Duitse jeugd van rassenhaat en politieke ophitse- rij niets wil weten". Een film over de concentratiekampen („Nacht und Nebel") welke gisteren te West-Berlijn werd vertoond trok 1200 jeugdige bezoekers. 100.000 mark van Dibelius Een zeer reële stap deed de bekende evangelische bisschop van Berlijn en Brandenburg, tevens voorzitter van de raad van Evangelische kerken in Duits land, dr. Dibelius. Hij zond een telegram aan de Israëlische minister-president Ben Goerion, waarin hij zijn afschuw uitsprak over de gebeurtenissen van de laatste weken. Hij bood een bedrag van honderd duizend mark aan, het resultaat van een snelle hulpactie, bestemd voor verdeling onder Israëlische immigranten die in moeilijkheden verkeren. Vandaag komt bondskanselier dr Aden auer in West-Berlijn. Het staat vast, dat Adenauer van dit Westberlijnse bezoek, dat reeds geruime tijd geleden is aange kondigd, gebruik zal maken om zich in het openbaar tegen' het antisemitisme te keren. Er is gezegd, dat de bondskanse lier vanmiddag „van de voormalige Duit se hoofdstad een demonstratieplaats te gen het antisemitisme" wil maken. Er zijn in West-Berlijn tot dusver 27 verdachte elementen gearresteerd. D.R.P kraait victorie KAISERSLAUTERN (Reuter) De uiterst rechtse Deutsche Reichs Partei (D.R.P.) heeft in het weekeinde een juri dische overwinning behaald, doordat bij gerechtelijke uitspraak een verbod van de regering van de staat Rijnland-Palts om pog- Demonstraties in West-Berlijn. .1, 5 W eerrapporten 12 Uit het binnenland 2 Amsterdams Allerlei2 Op de Praatstoel13 Buitenlands nieuws 3 Agenda van Haarlem en IJmond 5 Kunst -5 Uit stad en omgeving5, 7 Horen en Zien 8 Feuilleton 8 Toch Is Het Zo8 Boekenhoekje 8 Economisch nieuws9 Beurs 9 Scheepsberichten .9 Sport 11, 12, 13 Dit nummer bestaat uit veertien pagina's Verwachting tot morgenavond: Opklaringen en plaatselijk en kele lichte sneeuwbuien. Matige tot vrij krachtige noordoostelijke wind. Lichte tot matige vorst. Volledige weerrapporten op pagina twee. Bij het spoorwegemplacement te De Steeg bij Arnhem is vanmorgen de zestig jarige gehuwde W. G. Jansen uit Rheden, die als losarbeider bij de spoorwegen bezig was de wissels schoon te maken, door de sneltrein ArnhemZutfen aangereden. Hij was op slag dood. Het treinverkeer had een half uur vertraging. Op donderdag 14 januari zal in het Concertgebouw te Haarlem, na afloop van het concert ter ere van de vrijdag jongstleden vijfenzeventig jaar gewor den Jos. de Klerk, in de Tuinzaal een huldigingsbijeenkomst worden gehou den. Daarna wordt door het Comité Huldiging Jos. de Klerk een receptie aangeboden. Voor diegenen van onze lezers, die er prijs op stellen de heer De Klerk bij deze gelegenheid geluk te wensen is een beperkt aantal toegangs kaarten voor deze receptie beschikbaar aan de loketten van ons kantoor, Grote Houtstraat 93. Zij moeten persoonlijk worden afgehaald. Het aanvangstijdstip van de receptie is omstreeks kwart voor elf. Zoals bekend hebben de kaartverkoop en plaatsbespreking voor het concert plaats bij Concertbureau Alphenaar, Kruisweg 49 te Haarlem. Het program ma vermeldt werken van Jos. de Klerk, Hendrik Andriessen, Mozart en Poot. Frans Vester is solist in het fluitconcert van Mozart. Dirigenten zijn Marinus Adam en Jos. de Klerk. te Kaiserslautern een congres te houden, ongedaan werd gemaakt. Met bier en ge zang werd deze victorie zaterdagavond gevierd. Adolf von Thadden, eens groeps leider in Hitiers jeugdbeweging en nu lid van het hoofdbestuur van de D.R.P., zei: „Kameraden, ik waarschuw u, dat wij iedereen die maar iets zegt, doet of zelfs maar aanstipt wat de partij schade zou kpnnen berokkenen, zullen laten vallen als was hij een hete aardappel"-. (Vervolg op pagina 5) De staatssecretaris van Binnenlandse Za ken mr. Th. Both, heeft in een brief aan de Tweede Kamer over de geconstateerde onwettige censuur in Nieuw-Guinea en het daarover uitgebrachte rapport van juridi sche deskundigen verklaard, dat de com missie „op voor de regering onweerleg bare gronden" heeft aangetoond, dat ge durende „een betrekkelijk beperkte perio de een ernstige schending van de grond rechten in Nederlands Nieuw-Guinea heeft plaatsgevonden, waardoor „op ruime schaal een aanfluiting is gemaakt van de waarborgen, welke toepassing van een op zichzelf wettige censuur tegen misbruik moeten omgeven". De regering verklaart met nadruk niet te zullen dulden, en op de naleving daar van nauwlettend te zullen toezien, dat in de toekomst onder welke vorm of onder welk mom ook de grondrechten, welke de ruggegraat en de essentie vormen van de democratische levenswijze, worden aan getast. welke Nederland bij monde van het gouvernement van Nederlands-Nieuw- Guinea bij het volk der Papoea's beoogt, daadwerkelijk ingang te doen vinden. De gouverneur is ten slotte uitgenodigd zijn bijzondere zorg te willen geven om een spoedig herstel te bevorderen van de waarden, welke zozeer werden aangetast. De beide procureurs De regering heeft gemeend zwaar te moeten laten wegen, dat twee achtereen volgende procureurs-generaal, mr. W. Beun en mr. P. Okma, thans niet langer in dienst van het gouvernement van Ne- derlands-Nieuw-Guinea, de onwettige toe passing van de censuur hebben bevorderd of oogluikend toegestaan, dan wel in het geval van mr. Okma toen bekend moest zijn, dat onwettige censuur werd toege past, verzuimd hebben terstond afdoende maatregelen te treffen om daaraan een einde te maken. Dr. Van Baal Ook kan de regering niet voorbijgaan aan het feit dat de vorige gouverneur van Nederlands-Nieuw-Guinea, dr. J". van Baal, op een gegeven moment onwettige censuur op de post van de Wisselmeren oogluikend heeft toegestaan, en later on voldoende heeft gecontroleerd, of de zij- Advertentie BARTEUORISSTR. HAARLEM TEL. 13439 LEIDSESTRAAT (BIJ KONINGSPLEINJ AMSTERDAM TEL 2?3596 WINTERSPORTKLEDING Van drie zijden zijn deze beschuldigin gen ingebracht: door de in Moskou wer kende Russische journalist Bezymenski, van de „Verein von Verfolgten vom Nazi regime" in Frankfort en van prof. Nor den, hoofdredacteur van het Oostberlijn- se blad „Infórmationsamt". Prof. Oberl'ander onderwierp zich vrij willig aan een verhoor van de genoemde commissie. Uiteraard weigerden zowel hij zelf als de commissieleden enig commen taar te geven op het verhoor, dat zater dag 's middags plaatsvond. De commissie verwacht, niet eerder dan in maart haar rapport met de conclusie of de West duitse minister schuldig is aan de inge brachte beschuldigingen of niet aan de openbaarheid prijs te geven. Ruim zeventig getuigenverklaringen zijn reeds op een geluidsband vastgelegd. Voorts zijn er verscheidene schriftelijke verklaringen van personen, die momen teel in de landen achter het IJzeren gor dijn verblijven. In totaal zullen door de commissie ongeveer 250 getuigen worden gehoord. Verklaring der commissie In verband met verschillende publika- ties betreffende de gebeurtenissen in 1941 in Lemberg legde de commissie zondag avond tegenover een aantal vertegenwoor digers van de pers de volgende verklaring af: „De commissie heeft vastgesteld, dat van verschillende kanten is geprobeerd, het verloop van het onderzoek te bemoei lijken door het lanceren van nieuwe be schuldigingen, die, zonder enige bewijs kracht te bezitten, het doel dienen, prof. nerzijds gegeven opdracht tot beëindiging van de onwettige briefcensuur terstond en afdoende werd opgevolgd. Tevens moet de regering het dr. Van Baal aanrekenen dat hij de toenmalige minister van Zaken Overzee, mr. Helders, op een uitdrukke lijk gedaan verzoek om inlichtingen op zijn minst onvolledig heeft ingelicht omtrent het bestaan van onwettige censuur. De regering heeft ten slotte overwogen of tegen bepaalde personen eventueel een strafvervolging zou moeten worden inge steld. Zij is na rijp beraad tot de overtui ging gekomen met volledige erkenning overigens van de ernst van de gepleegde feiten dat daarvan moet worden .afgezien en behoort te worden volstaan met adriïi- nistratieve maatregelen van verschillen de zwaarte en draagwijdte". Mr. Van Beek Mr. ir. C. van Beek „als centrale fi guur in deze aangelegenheid te beschou wen", kan als advocaat-generaal niet in "s lands dienst gehandhaafd blijven, aldus de brief. Als verzwarende omstandigheid rekent de regering het mr. Van Beek aan, dat de uitoefening van de onwettige censuur zich niet heeft beperkt tot personen, verdacht van subversieve acties, doch zich v ook heeft uitgestrekt tot personen, die boven elke verdenking staan. Een en ander duidt op een volstrekte on geschiktheid van mr. Van Beek voor het door hem beklede ambt. De regering meent, dat in afwijking van het advies van de commissie in dit geval niet volstaan kan worden met een eervol ontslag uit 's lands dienst wegens ongeschiktheid, doch dat mr. Van Beek ontslag zal zijn te verlenen zonder het pre dikaat eervol. De huidige gouverneur is uitgenodigd, ter zake het nodige te willen verrichten, na raadpleging van het Hof van Justitie! De residenten Wat de schuldvraag van een aantal resi denten betreft heeft de regering begrip voor de door de commissie aangevoerde verzachtende omstandigheden. Anderzijds is de regering van oordeel, dat van topfiguren als de residenten had mogen worden verwacht, dat zij aan de aandrang van het parket inzake de brief censuur weerstand zouden hebben ge boden. De regering meent daarom, dat aan de residenten J. van Bodegom en mr. F. R. J. Eibrink Jansen schriftelijk een ontevreden heidsbetuiging behoort te worden gegeven waarin hun verantwoordelijkheid voor de gepleegde onregelmatigheden uitdrukkelijk wordt gesteld. De regering tekent hierbij aan, dat zij overigens geen aanleiding heeft te twij felen aan de integriteit en bekwaamheid van genoemde residenten. Hun kan thans wederom het volle vertrouwen worden geschonken. Oberlander te belasteren. Niettemin wor den de getuigenverklaringen, die dage lijks binnenkomen, alle door de commis sie grondig onderzocht om een volledige opheldering van het gebeurde te verkrij gen". „De commissie stelt met nadruk vast, dat benchten, in het bijzonder uit het Oos ten, die van een reeds bewezen schuld van Oberlander en over geschillen in de com missie spreken, volkomen uit de lucht zijn gegrepen". „Aangezien de commissie ernaar streeft alle kanten te horen, beteurt zij Professor Oberliinder het, dat de uitgenodigde getuigen uit de landen achter het „IJzeren Gordijn" tot dusver niets van zich hebben laten horen. Daarentegen hebben getuigen in het Westen, en ook prof. Oberlander zelf, zon der enig bezwaar gevolg gegeven aan de uitnodiging voor de commissie ver ver schijnen". „Pogingen om het onderwerp van onder zoek te verbinden met de anti-semitisti- sche uitspattingen in de laatste tijd, wor den .door de commissie als volkomen ten onrechte scherp van de hand gewezen. Het onderzoek zal zolang worden voortgezet totdat ook de laatste punten van de be schuldiging zijn opgehelderd". De commissie die wordt voorgezeten door onze landgenoot de heer K. R. van Staal te Heemstede, bestaat zo werd mee gedeeld, uit strikt onafhankelijke mannen. Zij beschikt over de processen-verbaal van de verhoren, die aan prof. Oberlander door een internationale militaire commissie in 1945-46 zijn afgenomen. Prof. Oberlander zat toen als krijsgevangene van de Ameri kanen in een Engels kamp. In deze mili taire commissie van onderzoek zat ook een Rus. Deze militaire commissie heeft geen be wijsmateriaal tegen prof. Oberlander ge vonden om hem in staat van beschuldi ging te kunnen stellen. „Men heeft hem van het kastje naar de muur gestuurd en ten slotte vrijgelaten," zo vertelde de heer J. Zwart, secretaris van de commissie van verzetslieden. Hij zei voorts, dat de com missie eveneens vrijelijk toegang heeft ge kregen tot de documenten van de Duitse justitie inzake een aanklacht tegen prof. Oberlander. Deze aanklacht is naar me ning van de heer Zwart terecht gesepo neerd, aangezien het daarin vervatte be wijsmateriaal „verre van voldoende was om een vervolging te rechtvaardigen". Namens de commissie werd voorts ver klaard, dat de publieke opinie, in dit ge val de pers, voortaan volledig met het De leden van de internationale com missie van verzetslieden die het onder zoek in de zaak-Oberlander doet. Het zijn van rechts naar links: de heren K. R. van Staal (voorzitter), de Deen Petit-Senn Zelfkennis verwerven geschiedt door zich te voorzien van toegevendheid je gens anderen. doen en laten van de commissie op de hoog te zal worden gesteld. De heer Zwart bracht in herinnering, dat drie jaar gele den ook een ereraad voor prof. Carlo Schmidt is ingesteld teneinde bepaalde aantijgingen te onderzoeken. Erkend moet worden, zo zeide hij, „dat het hier een veel grotere en meer omvattende zaak be treft." De ontbrekende getuigen Aan de secretaris der commissie van verzetslieden, de heer J. Zwart, werd ge vraagd of het uitblijven van getuigen uit landen achter het IJzeren Gordijn van in vloed zal kunnen zijn op de bevindingen van de commissie. „Wij zullen in ieder geval een uitspraak doen", was het ant woord. Prof. Oberlander was in 1941 comman dant van het Duits-Oekrainse bataljon „Nachtigall", dat Lemberg bezette in ge mene zaak met de Oekrainse Bandera nationalisten. De leider Bandera werd twee jaar geleden in München vergiftigd. Voordat de Russen wegtrokken hebben zij, blijkens ooggetuigen, vele gevange nen neergeschoten. Nadien hebben de Ban dera-nationalisten, die een sterk antise mitische inslag hadden, vreselijk onder communisten, joden en zakenlieden van Lemberg huis gehouden. De vraag voor de commissie van onderzoek is, in welke ma te het „Nachtigall"-bataljon aan deze slachting heeft deelgenomen en welke ver antwoordelijkheden daarvoor op Ober- Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft desgevraagd meegedeeld dat de berichten onjuist zijn volgens welke het ministerie personen uit Oost-Europa, die het verhoor van prof. Oberlander door een internationale com missie in Den Haag wilden bijwonen, visa heeft geweigerd. Het ministerie heeft geen verzoeken om visa ontvangen, aldus de woordvoerder. De heer K. R. van Staal, voorzitter van de onderzoekcommissie, heeft zich heden middag in een onderhoud, dat wij met hem hadden, krachtig gekeerd tegen de door het NRC overgenomen artikel uit het Westduitse weekblad „Der Spiegel", waar in de getuigenverhoren werden gekop peld aan de kwestie van de hërstelbe- talingen. Het is, naar hij zeide, misdadig gedacht, dat mensen uit het voormalig ver zet zich zouden lenen om een bepaald onderzoek op zich te nemen en daardoor de eventueel lopende onderhandelingen over herstelbetalingen te begunstigen. „Dat zou betekenen, dat wij ons lieten om kopen", zo zei hij. Over de verhoren wilde hij niets mededelen en ons verzoek om zijn indruk van Oberlander te geven kon hij niet inwilligen, omdat daardoor naar hij zeide de kwestie voorbarig een bepaalde belichting zou krijgen. Hij herhaalde enige malen, dat de com missie Oberlander niet als nazi te beoor delen heeft maar als al- dan niet schuldig aan één van de moordpartijen in Lemberg. „Uit verklaringen van toenmalige be woners van Lemberg valt af te leiden, dat de Russen verantwoordelijk zouden zijn voor de eerste uitmoording", aldus de heer Van Staal. „Het gaat er nu om met bewijs materiaal vast te stellen of de klachten, die van communistische zijde tegen Ober lander zijn geuit en sindsdien in de com munistische pers zwaar worden gevoed, juist zijn of dat we met klagers te doen hebben, die zelf beklaagden zijn". De heer Van Staal zei het merkwaardig te vinden, dat de klachten in de commu nistische pers zijn gekomen toen Ober lander al vijf jaar minister was en daar voor al drie jaar staatssecretaris van Beie ren was geweest. Hij herinnerde er voorts aan dat Oberlander is gedenazificeerd door de Russen, de Amerikanen en de Engelsen. „Als zou komen vast te staan, dat Ober lander zich wel schuldig gemaakt heeft aan een van de uitmoordingen in Lemberg, dan nemen wij het de aanklagers zeer kwalijk, dat zij zolang de heer Oberlander de rol hebben laten spelen, die hij sedert negen jaar in het openbaar onbesproken heeft kunnen vervullen", aldus de heer Van Staal. (Vervolg op pag. ,4) Olie Bjoern Krakt, de Noor Hans Cap- pellen, de Zwitser dr. Kurt Schock en de Belg prof. Flor Peeters. Staande achter de commissie de secretaris, de heer J. Zwart

Krantenviewer Noord-Hollands Archief

Haarlem's Dagblad | 1960 | | pagina 1