FRANZ LISZT, de grootmoedige
A ugustus
zomer
moet deze
redden
a
Hogeschool
der Naties
in het toekomsttoneel
van het Theater
plaatst de jeugd
a
P
ZATERDAG 2 9 JULI 1961
Erbij if
PAGINA TWEE
Jos. de Klerk
TELEVISIE ZONDER LIJNEN geheel nog het beste figuur. Hel weer her- DE OORZAAK hiervan ligt bij een voor
KORT NA ELKAAR doen zich twee gelegenheden voor
om Franz Liszt, de fenomenale pianist en invloedrijke ani
mator der muziek van zijn tijd, te herdenken: maandag aan
staande, 31 juli, is het vijfenzeventig jaar geleden dat hij
overleed en op 22 oktober aanstaande valt de honderd-
vijftigste verjaring van zijn geboorte. Liszt was een Hongaar,
zij het dan van een bijzondere soort, hij sprak niet eens
de taal van het land dat hem zag geboren worden en,
het terrein van zijn levenswerk overziend, kan hij eerder
gelden als Europeer „tout court". Haast de helft van zijn
bestaan heeft hij in reiswagens doorgebracht, het Avondland
van west naar oost en van zuid naar noord doorkruisend,
en zijn „pied a terre" afwisselend gezocht in Frankrijk,
Zwitserland, Duitsland en Italië. Wel heeft hij zijn geboorte
land geëerd met het componeren van Hongaarse Rapso
dieën en een svmphonisch gedicht „Hungaria", een boek
te schrijven over de Zigeuners, op latere leeftijd toe te
geven aan de drang om onder de titel van Erepresident der
Muziekacademie van Pest, jaarlijks een klaviercursus te
komen geven in de Hongaaarse hoofdstad en zijn land
genoten te verblijden met zijn monumentale Mis, ter ge
legenheid van de inwijding van de kathedraal te Gran.
Maar een strenge analyse van de Rapsodieën heeft toch aan
getoond, dat Liszt de ware aard van de Magyaarse volks
geest niet in zich opgenomen had en dat hij voor Hongaarse
folklore hield, wat in feite slechts Zigeunermuziek was of
namaak ervan. Hij rapsodieerde met de beste bedoelingen,
maar als een buitenstaander. Na hem hebben Bartók en Ko-
dalv dit alles indringender aangepakt. Terecht echter houdt
Hongarije de nagedachtenis van Liszt als nationale figuur
in hoge ere en de herdenking van zijn geboortedag zal te
Boedapest in het najaar dan ook gevierd worden met een
groots opgezet internationaal pianistenconcours, waaraan
tevens de naam van de vóór tachtig jaar geboren Bartók
KAN DE HUIDIGE GENERATIE de betekenis van deze muzikale wereldburger
naar waarde schatten? Zij heeft gehoord of gelezen van zijn legendarische virtuo
siteit en van de overweldigende suggestie die van zijn interpretatiekunst uitging;
maar legendes zijn ten slotte legendes en het nuchtere besef van deze tijd vermoedt
achter suggesties al heel gauw het effect van hol pathos, waarin men niet meer
geloven kan. Intussen is de invloed van Liszt op de ontwikkeling van het klavier-
spel niet weg te cijferen, ook niet waar deze zich gemanifesteerd heeft in zijn com
posities. Men kan weliswaar dan vallen over de tierelantijnen van het loze virtuoze
effect of zich ergeren aan een sentimentele gevoelsuiting. Maar gooi het kind met
het badwater niet weg, want onder de ongeveer dertienhonderd composities, die op
naam van Liszt in druk verschenen (en daartoe behoren zijn Symfonische Gedichten,
een genre van zijn vinding, oratoriums, missen, liederen, orgelwerken, enzovoorts)
zijn buiten kijf monumenten die hun voorname betekenis geenszins verloren hebben.
Een weinig bekende oude prent: Liszt en bloemen die men hem als componist-diri- pianobewerking van te maken; door zijn
de violist Wieniawski in de tuin van Het gent aanbood, door de kleinste dreumes initiatief kreeg de „Dammation de Faust"
Loo in gesprek met Koning Willem III. van iet koor aar Liszt liet overhandigen haar uiteindelijke vojrn en haar versprei
en dat die dreumes later de moeder ge- ding nota bene buiten Frankrijks gren-
i* onh+o* Ira 1» J r> U word--n is van onze goede vriend de violist zen en toen „Benvenuto Cellini" in
u I, A Jos ie Clerck u:t ae Emmalaan alhier. Parijs smadelijk gevallen was, voerde hij
kennen, speelde bi] voorkeur de laatste, Uiteraard heeft die latere mevrouw De deze opera op te Weimar. Het gevolg van
ZmTf»0» 'T™ Sonates van Beet- ciercq de zoen die zij zelf bloempje nog deze morele hulp was, dat Berlioz in vele
hoven, hi] zette zich m voor Chopm, voor in knop als bioemenfee van Liszt ont-
Schumann, propageerde Schubert en ving, als een zegei der levensbestemming
zij net dan die van haar nageslacht
in haar levensherinneringen bewaard.
SIMPELE FEITEN zal men zeggen, maar
daarachter schooi oe warmhartigheid van
delen van Europa met succes zijn eigen
werken dirigeerde terwijl Frankrijk hem
nagenoeg alleen Kende en vreesde als de
scherpe criticus van „Le Journal des Dé-
bats"
NA DEZE WAS het Saint-Saëns, die
(Van onze correspondent) lingen ingeschreven, waaronder Engelsen,
Turken, Polen, Brazilianen, Portugezen,
NA GOED DRIE MAANDEN zit het Duitsers en zelfs vijf onderdanen van de
vijfde seizoen van het Theater der Naties Verenigde Arabische Republiek, die niette-
er weer op, en het is niet de bedoeling de mjn met Frankrijk alle officiële diploma
balans van passiva en activa hier van op tieke en andere relaties heeft verbroken.
te maken. Wanneer ik bij het sluiten van jn het teken van Thalia en Melpomene,
de poorten van het Théatre Sarah Bern- jn het teken van Thalia en Mlepomene,
hardt en het scheiden van deze internatio- het ideaal van de broederschap onder de
nale markt, niettemin een blik in achter- volkeren werkelijkheid geworden. Ter il-
waartse richting moge werpen, dan richt lustratie van die uitspraak wijst hij ter
die zich op een activiteit die zich deze loops op een Israëliër, die met een jonge
weken achter de schermen voltrokken Arabier in het Engels een geanimeerde
heeft, of juister nog op zolder, waar de discussie voert over de Franse avantgar-
universiteit van het Theater der Naties ge- disten, waar de stukken van afvliegen.
vestigd is. Een hogeschool, waarbij het Deze theater-universiteit heeft dit eerste
substantief minder aan de geijkte werke- jaar geen cent subsidie ontvangen en men
lijkheid beantwoord dan, in letterlijke zin, moest zo roeien met de riemen die men
het adjectief, want wanneer ge denkt aan had; doch waarmee men niettemin al zo
lesroosters, rapporten, schoolborden en, in ver gevorderd is, dat het instituut zijn
het algemeen, een scherpe, principiële levensvatbaarheid nu wel heeft bewezen.
scheidingslijn tussen lesgevers en -nemers
dan komt ge hier bedrogen uit. Aange- HET THEORETISCHE rooster vermeld-
naam bedrogen overigens: er heerste hier de voordrachten en lezingen van bekende
een koortsachtig klimaat van hartstochte- regisseurs en dramaturgen, en zowel op-
lijke belangstelling voor alles wat des perdirecteur A. M. Julien als toneelleider
theaters is onder de ruim honderd leer- André Barsacq zijn, naast de Duitse en de
lingen tussen de twintig en dertig jaar, die Frans-Roemeense avantgarde-schrijyers
uit dertig verschillende landen dit jaar Noever en Ionesco, in de afgelopen weken
voor het eerst naar Parijs zijn gekomen voor de studenten opgetreden. Het prak-
om als toekomstige acteurs, regisseurs of tische deel van het programma bestond
decorateurs indrukken en ervaringen uit uit mime, dans, toneelspel, regie en voor-
te wisselen en elkanders ambities te me- al improvisatie, waarbij interessante ex-
ten. perimenten werden beproefd. Ik heb zo
T„ een tiental jonge acteurs en actrices een
HET IS DE adjunct-directeur van het Qchtend bezi j waarbij, in een
internationale theater Claude Planson, mengelmoes van talen, met een simpel
onv-i R„r\nv<nnvtroiiTO lrottinrtyAlrnr' möt aan
OOK AL ZOU ER een tijd komen, dat Keulen af te bouwen. Liszt geeft concerten Mendelssohn, en nauwelijks heeft hij ken-
zijn roem als pianovirtuoos geen indruk en het benodigde geld komt er. Bonn wil nis gemaakt met werk van Brahms, Saint-
meer zou maken en zijn compositorische een standbeeld voer Beethoven oprichten; Saëns, Grieg en andere, of hij stelt zich
bagage geen cent meer waard zou geacht het moet 50.500 mark kosten, maar een ten dienste het overal te doen kennen.
worden, dan blijft de figuur Liszt toch openbare inschrijving levert amper 500
altijd nog als een uniek voorbeeld van mark op. Liszt trekt zich de zaak aan, geeft DE DORDTSE SCHILDER Ary Scheffer, de altruïst die dooi de invloed van zijn nadat hij er niet in slaagde zijn „Samson
grootmoedige humane persoonlijkheid, als enkele concerten ter ere van zijn vereerde die te Parijs Liszt portretteerde kwam bij persoonlijkheid door heel Europa stuwing et Dalila" te Parijs opgevoerd te krijgen,
altruïst zichzelf dienend ondergeschikt meester en brengt de ontbrekende 50.000 hem met het verzoek zijn invloed aan te gaf aan wat er muzikaal aan jeugdige ten- te Weimar onder Liszt's leiding er de
makend om de idealen van anderen in mark bij elkaar. Er is ergens een epidemie wenden om voor César Franck de zaal van denzen ontlook. I iszt zorgde dat Benoit's première van beleefde. En in de afglans
vervulling te zien gaan, als gulle vrij- uitgebroken in Turkije, in Noorwegen, het conservatorium- te krijgen teneinde er oratorium en cantaten in Duitsland bekend van de Symfonische Gedichten van de
gevige helper waar nood was, als stuw- in Spanje, om 't even of een watersnood ztfn oratorium ,Ruth" uit te voeren. Type- werden. oudere meester, kunnen wij de inspiratie
kracht van het nationale beginsel in de of een misoogst eisen dat er geldelijk hulp 'end voor de sympathie van Liszt voor de Ook in Holland onderhield hij sympa- vermoeden van soortgelijke composities
muziek en ais animator van een veelzijdig geboden wordt; Liszl speelt en offert. Een jeugdige, al te bedeesde Franck zijn de thieke relaties met bevorderaars der toon- van zijn dankbare Franse volgeling die
muziexleven heel Europa door. componist in nocd: hij helpt. Een anne volgende regels van het briefje waarin hij kunst; maar de tegenstand van Verhulst, Liszt op opvallende wijze eerde met zijn
muzikant steekt bedelend de hand uit: zi.in bepleitte en tot het gewenste de man die het voor t zeggen had maakte orgelsymfonie.
ER wAS GELD NODIG om de Dom van Liszt kan zijn werk met onderbreken, maar resultaat bracht: „De heer César Auguste dat hier voor hen. geen taak als animator Overigens zijn er geen tekenen, dat het
verwijst de man naar een lade in de Franck heeft het nadeel, ten eerste César lag. dienstbetoon van de grote kosmopoliet op
Het portret van Liszt geschilderd door secretaire: „neem wat je nodig hebt". Een Franck te heten en ten tweede ern- Wat de volkskunst betekende als basis basis van wederkerigheid berustte.
Arv Vrheffpr f Liszt-Museum te Budaoest) Sroep studenten is naar Berlijn getogen om stige en mooie muziek te maken." En van een nationale muziek, die rond de
Liszt te horen spelen. Zij komen voor een Vincent d'Indy vertelt dat, toen Liszt in zestiger jaren op verschillende punten in ^N DAN IS ER de relatie Liszt-W agner
uitverkochte concertzaal. Geen middel om later iaren de organist van de Sainte Clo- Europa ontlook, had hij door ervaringen in die, men er grondig op ingaan, een
ze erin te loodsen. Na afloop van het recital thilde te Parijs aan zijn orgel opzocht en Rusland al vroegtijdig in overweging ge- compleet boekdeel vordert. Zij hadden
nodigt de gevierde virtuoos de jongelui uit Franck voor hen improviseerde, hij zijn nomen; in deze zin is ook het ontstaan van elkaar al vroegtijdig in Parijs leren ken-
voor een extra concert. De talloze leerlin- reactie uitte met slechts de naam Bach te zijn Hongaarse Rapsodieën te verklaren. In nen> rnaar het definitieve contact begon
gen die uit alle delen van Europa en noemen parallel die zich als vanzelf 1857 had hij reeds contact met Glinka, de mef de creatie door Liszt te Weimar van
Amerika te Weimar van zijn onderricht, opdrong. „vader" der Russische „nationalen" en zijn „Lohengrin"terwijl Wagner als banne-
zijn critiek en zijn raad genoten, hielp hij In Antwerpen, waar hij met sympathie bewondering voor het werk van Moes- 'in0 in Zwitserland vertoefde. Met deze
geheel belangeloos hij eiste slechts dat liet streven van Petei Benoit voor een na- sorgski en voor de tendenzen van de ove- daad van vérstrekkende betekenis werd
hun talent zijn lessen waardig waren. tionale toonkunst volgde, hoorde hij dien? rige leden van de „Vijf", bovendien ook de band gelegd die beiden op het cultuur-
kindercantate .De wereld in" en wist door voor Tsjaikowsky maakte dat hij zich met vlak der hoogromantiek onafscheidelijk
MEN STELT ZICH allicht voor dat de zjjn spontane geestdrift voor het frisse gelukiig gevolg uitsloofde om hun com- verenigt. Wat Liszt daarbij als de inspi-
virtuoos Liszt bij zijn recitals geheel in werk het in zijn geheel te doen herhalen posities in Duitsland uitgegeven te krijgen rerende en helpende partij betekende, laat
dienst stond van de componist Liszt. Niets Laat ik erbij' vertellen, dat Benoit de Men heeft wel eens gezegd (Jean-Auburg) zich niet in een bondig relaas uiteenzet-
dat Liszt de hegemonie van de Duitse ten. De levensweg van de twee sterke
muziek vernietigd heeft- Dat kan wel niet persoonlijkheden kon echter niet conse-
zijn bedoeling geweest zijn. maar het lag guent parallel gaan. maar de grootmoe-
in de 'ijn der agitaties van deze kosmopo- digheid van Liszt wist steeds de breuken
liet, die overal schoonheden ontdekte, ze te helen; bovendien, hij herkende in
met begrip en gevoelens tegemoet kwam Wagner's oeuvre een deel van zichzelf
en iedereen deelgenoot wilde maken van verwerkelijkt. Zo vermocht hij de kreet
If'UT Pltyorn ffn
zi.in gelukkige ervanngen.
ZO WERD HIJ een steun voor Smetana
en andere Tsjechen voor de Italiaan Syam-
bati, voor de Spanjaard Albeniz. voor de
Noor Grieg, voor oe Fransman Saint-Saëns
van Kundry: „Dienen", tot het einde toe
waar te maken.
Dit einde, het kwam vereenzaamd en
stil te Bayreuth, nadat Liszt voor het
laatst een opvoering van „Tristan und
Isolde" bijgewoond had. Niemand mocht er
En de weg naar roem en internationale erg jn hebben dat hij voor altijd heen
erkenning, die aan Berlioz door Frankrijk ging; het had de Wagner-triomf in het
geweigerd werd. werd voor hem door Liszt „Festspielhaus" kunnen storen. Alsof het
gebaand. Wij zien deze in de woelige jaren
der Franse romantiek optreden op de ge
weldige concertmanifestaties van Berlioz,
wiens .Symphonic Fantastique" hij voor
velen toegankelijk maakte door er een
in de sterren geschreven stond dat Liszt
„de Grootmoedige" zijn devies „Dienen"
zou hooghouden tot zijn laatste snik.
Liszt en Wagner door Willi Bithorn.
(Van onze weerkundige medewerker)
DE ENIGE HOOP ten aanzien van de Na dinsdag 30 mei is het in ons land
zomer is dat augustus dit keer eens flink niet meer voorgekomen dat er langer dan
uit zijn slof schiet met veel zonnig en een dag een noordoosten tot oosten wind
warm weer. Gebeurt dit niet dan is er heeft gewaaid. Zowel in juni als in juli
- opnieuw een slechte zomer aan de al ab- kenmerkt het weer zich door een abnor-
normaal lange reeks van slechte zomers maal sterk overheersende westelijke lucht-
die wij na 1947 hebben meegemaakt toe- stroom.
gevoegd. Tot nu toe sloeg juni in zijn
stelde zich steeds vrij snel, er viel niet ons zeer ongunstige luchtdrukverdeling. De
DE KLACHTEN van veel televisiekijkers veel re9en en al was het aantal warme hogedrukgebieden strekken zich vrijwel de
over oog en hoofdpijn zullen tot het ver- dagen niet groot toch was er dikwijls hele zomer uit van de Azoren over Spanje
VALT ER VOOR DE mentaliteit en de leden gaan behoren, zodra het door dê sprake van goed' vrij zonnig hooi' en vanaar, h®t Alpengebied en de Balkan. Een
AX A AXA h "ZnAAn" hi nnAwA ren hier door dezelfde culturele banden doelstellingen van al deze jonge mensen. Duitse radiofabriek „Saba" in Villingen- ^antieweer Naar reeds nu is zeker dat gevolg hiervan is dat geheel Zuid-Europa
Amet het verleden verbonden. Een smelt- die in zo'n dertig verschillende landen het Zwarte Woud ontdekte procédé bij de ver- lul\ gemiddeld overdag 2 of meer graden een mooie zomer beleeft Van zware re-
men. Tenslotte z jn o de kroes van culturen deze samenwerking, aangezicht van het toneel van morgen zul- vaardiging van nieuwe televisietoestellen koud zal zijn gebleven. Dat er hoog- genval in Spanje, de Povalkte, in Locarno
waarin een produkt gebrouwen werd dat len bepalen, niettemin een zekere constan- toegepast wordt. Na twee jaar experimen- stens 5 a 6 dagen zullen zijn geweest met of in Wenen horen wij vrijwel niet. Boven
De directeur van het Theater der Naties, op de planken misschien nog wel niet ge- te of grootste gemene deler aan te wijzen? ten maakten de ingenieurs van de fabriek te™Peratuur en dat be- Scandinavië^is de^Juchtdruk steeds^laag
een hypernerveuze kettingroker met een
gegeven of motief als uitgangspunt, de
scherp intellectueel gezicht die begin van commedia dell>arte scheen te her-
dit jaar door het denkbeeld van een eigen leven Een wederopstanding uit natuurlij-
universiteit werd gegrepen Hij vertelt me ke aandr overigens en geen historische
dat hij hooguit een dertigtal inschrijvingen reconstructiei want geen drie spelers wa
had verwacht, maar dat binnen enkele
kring, hier niettemin een
boeiende ervaring beleefden.
uitermate
A. M. Julien, geeft een „college" voor de heel presentabel was, maar waaraan me-
studenten van de universiteit. dewerkers én toeschouwers in deze kleine
In negatieve zin zeker wél. Iedereen was in Hamburg hun uitvinding van de „tele-
het er wel over eens, dat de periode van visie zonder lijnen" bekend. Deze naam is
het negentiende-eeuwse boulevardtoneel wel niet helemaal juist, daar het beeld
definitief is afgesloten. Het society-stuk is nog altijd in 625 lijnen in de vorm van een
dood en ook het Italiaanse kiekkast-toneel raster op het scherm komt, maar door een
heeft zijn tijd gehad. Men richtte zich eer- speciaal procédé gebaseerd op de breking
der'bewust op de modernen als Brecht, van het licht, worden deze lijnen toch on-
Ionesco en Beckett, terwijl uit het verle- zichtbaar gemaakt. Daardoor wordt het
tekent dat er zeker drie weken van deze met als gevolg daarvan veel koud en re-
maand sprake is geweest van te koud genrijk weer. On land ligt juist in het
weer. Het aantal uren zon zal een 30 a grensgebied. Hierdoor is het zomerweer
40 uren (op zijn minst) beneden normaal gemiddeld in Brabant, Limburg, Gelder-
blijven en vrijwel overal is meer regen land en Twente ook wat gunstiger en min
gevallen dan normaal. der regenrijk dan in het noorden en hele
westen van ons land waar de bijzonder
WAAR LIGT DE OORZAAK, nu zoals hardnekkige westenwind zich veel meer
j - c-i_ i - u u j j. I*1 1954 de atoombomexplosies niet meer doet gevoelen, waar meer bewolking over-
den vooral Shakespeare en Moliere als beeld op de televisie volkomen gelijk aan de schuld van een slechte zomer krijgen? drijft en waar tot nu toe ook de meeste
erflaters werden erkend. De gemeen- dat in de bioscoop. Het kan zonder de Opmerkelijk is het dat er na de tweede regen is gevallen
schappelijke tendens, waarin al deze jonge storende nevenverschijnselen als flikke- helft van april en in de eerste meidagen
mensen elkander leken te ontmoeten, werd ren en donkere strepen ontvangen worden, geen sprake meer is geweest van een ho- WIL AUGUSTUS ons nog met een zo-
door een student uit Venezuela, met wie ook wanneer men heel dicht bij het beeld- gedrukgebied boven Scandinavië. In de merse periode verrassen dan zullen de
ik na afloop nog even in gesprek geraakte, scherm zit. De reflectie van van buitenaf winter zijn het de schaatsliefhebbers die hogedrukgebieden zich óf meer naar het
aldus ondei woorden gebracht, verwon- op het beeldscherm vallend licht wordt daar op wachten, in de zomer de vakan- noorden moeten uitbreiden óf zich boven
derd staan we zelf iedere keer als we be- eveneens opgeheven. Theoretisch was een tiegangers want deze Scandinavische ho
merken hoevee 1 we met elkander gemeen dergelijke heldere ontvangst altijd al mo- gedrukgebieden geven boven ons land
hebben. Onafhankelijk van nationaliteit of gelijk, maar de daarvoor noodzakelijke noordoostelijke tot oostelijke winden
ras reageren we op dezelfde wijze op de elektronische hulpmiddelen zouden de te-
problemen die het theater ons stelt Het levisietoestellen veel te duur hebben ge-
onderlinge, internationale en vruchtbare maakt.
contact is zo wel de grote winst van onze fijne parabolische groeven per millimeter, ons aanwezig is om ze dwars te zitten.
Scandinavië moeten vastzetten. Bij een
situatie als deze kan het best eens twee
of drie dagen zomers zijn maar vrijwel
elke nieuwe depressieaanval van de
Oceaan heeft succes daar geen enkel ho-
gedrukgebied ten noorden of oosten van
colleges geweest. Theoretisch of praktisch EVENALS DE MEESTE uitvindingen dat ze met het blote oog niet waargeno- De meeste totaal mislukte weersver-
gesproken, hebben we in Parijs misschien wachtineen heeft ïuli eebrarht nampliiU- ai
niets of weinig nieuws geleerd. Maar we berust ook deze op een toevallige ont- men kunnen worden. Ze zijn met elek- zes legen sjechts drie in juni, waaruit wel
duidelijk het vaak onberekenbare karak
ter van het weertype in deze maand
weten nu dat overal in andere landen dekking. Deze werd gedaan tijdens proe- tronische apparaten op de schaal aange-
jonge acteurs en regisseurs naar nieuwe ven in Amerikaanse laboratoria. Het prin- bracht. De fijne groefjes heffen de struk- -
wegen zoeken, om daarbij dezelfde rich- cipe van de verbetering berust op het in- tuur van lijnen voor het menselijk oog op, bl'jkt. Onze laatste hoop blijft daarom
ting als wij m lg slaan. nr,rf rw» nirtm-tnn
bouwen van een opvangschaal van kunst- zodat het een scherper
Frank Onnen stof in de buizen. Deze schaal bevat zoveel beeld ziet dan voorheen.
en helderder
nog op augustus gevestigd. De laatste in
druk van de zomer is vaak de beste en
doorslaggevend.
