m
Verhalen van G. K. VAN HET REVE
sr. wgarr ,ot op het t* mers ervan- sssrr ra's*'-» r, t' -
min
Litteraire
Kanttekeningen
m
SKtSffiSK: siTk opkZlin wredde pleteghvatdf-rd k s
ZATERDAG 9 SEPTEMBER 1961
if Erbij
PAGINA TWEE
Engelse romans Tekort gedaan
Trrrfè
Underdogs, edited by Philip Toynbee - Uitg. Weidenfeld and Nicholson
Muriel Spark, Voices at Play - Uitg. Macmillan
S. M.
Onze tuin- en kamerplanten
„Student en weerbaar"
w°. ifku'n"e™ z5n„ m wafï'VrTin- ««ven met e„ 85Sr55SeUUSSr5TlttjS
„„.lik afstem, op de grondtoon ven ie, SïarafSU' P™°» Vrijwillige Flaokeur. ie Groningen
„geweten, waaraan onbarmhartig wordt oleefistef wordtin Mn kerstavond het ^Wageningse studentenschietvereni-
Op uw zeven gemakken naar
het land der 60.000 meren
HET IS BIJNA een gemeenplaats ge- ook liefelijk en bekoorlijk. Het is vooral
worden om te verklaren: „Ik ga niet °ok hat g^!ed vai? de s"!te' Want het is
6 dun bevolkt vier millioen inwoners,
naar Nice of het Gardameer, want ik waarvan een derde in steden of grotere
strum Sr over nü,n Hsllaudse kennis- S
s&n ik heb juist vakantie om mijn inderdaad dicht bij de natuur, die
dagelijkse omgeving een tijd kwijt te 's avonds Ten 's nachts iets onwezenlijks
ft j 7 verkrijgt. Indien de tijd van uw bezoek
zijn In deze zin zult u beslist niet tenminste valt tijdens de periode van de
over Finland kunnen spreken-, reis- middernachtzon en u tot enigszins hoog in
ii. "et noorden doordringt waar het 's nachts
bureaus kunnen dit gebied niet in hun niet geheel donker wordt.
programma's opnemen omdat het, ge- ?p uw tc£hten langs de Finse wegen is
i n j, het geen zeldzaamheid dat zich een majes-
zten het Russische deel van de voutey tueuze eland vertoont, een prachtig blauw-
vooralsnoP vrijwel onbereikbaar is voor *wart-gekleurde auerhaan, een koppel kor- hoorlijk onderhouden. Er kan niet snel
77 - r, i "oenders- worden gereden, maar dat mag geen er-
oussen en tremen, hn via Ziweden is Over de wegen zult u, verwend door mo- gernis wekken: de bijzondere schoonheid
het ook niet bepaald eenvoudis. Blijft den?e futo-strada, mogelijk niet enthou- van het land ontgaat u wanneer de snel-
i i. I siast zijn: meest grindwegen, maar be- heidsmeter naar de honderd draait.
de reis per vliegtuig of vrachtschip, en
de aantallen passagiers, die daarmee
vervoerd worden kunnen het „Land der
Duizend Meren" toeristisch niet plat
treden.
NAAR FINLAND reist u dus als vakan
tieganger min of meer individueel. Be
schikt u over beperkte tijd en kan het een
vliegreis lijden, neem dan de luchtweg.
Maar wilt u het volle genot van uw vakan
tie en is uw tijd niet precies op een dag
afgepast, boek dan passage op een vracht
schip met passagiersaccommodatie. En doe
het in Juli, wanneer u zomertoerist is.
Een bevrachtingskantoor in Amsterdam
onderhoudt met zijn kustvaarders een vrij
geregelde dienst op Finse havens en
van daaruit kunt u het vreemd schone
land binnentrekken. Laat het woord „kust
vaarder" u niet afschrikken; het is offi
cieel een schip onder de vijfhonderd bru-
to-ton, maar wij maakten 'de reis aan
boord van een coaster die bijna de dui
zend ton haalde. En dit is geen uitzonde
ring. Er is ons verteld hoe dit mogelijk
kan zijn, maar we moeten bekennen de
verklaring niet helemaal te hebben be
grepen.
sr.-ït
PHILIP TOYNBEE, de litteraire IN DE INLEIDING wordt een stukje
redacteur van de Observer, heeft het aangehaald dat een medewerker van de
j Daily Telegraph geschreven heeft kort na-
idee gehad om in een paar kranten een dat de oproep in de kranten verschenen
oproep te plaatsen voor bijdragen aan was. Dit is echt de mode, vindt hij: ons
een boek van mensen die zich tekort verdiepen in eikaars grieven en mislukkin
gedarm achten in de samenleving. Bin- sen, zodat wij ze ieder naar smaak voor
t 7 j j --rifZ „a»~a onszelf kunnen gebruiken en ten slotte een
nen twee weken had hi] al vijfhonderd natie kunnen ^ormen waarin iedereen
inzendingen ontvangen, niet eens een klaagt en aanklaagt Philip Toynbee be
grote verrassing misschien: er zullen strijdt die opvatting uitvoerig, en met het
weinig mensen zijn die zich op geen gelijk aan zijn kant. Er is inderdaad geen
«Ml manie, benadee en
voelen. Als er een bekwame colporteur zamenlijke effect van de bijdragen is eer-
achterheen gezet was, hadden er mil- der dat de lezer zich duidelijker bewust
joenen bijdragen verzameld kunnen wordt van de talloze vormen die de eeu-
mnrden W*S menselijke misère aan kan nemen; en
zoals Toynbee ook al zegt, dit zijn niet
eens de ergste gevallen, want zij kunnen
hun klachten en grieven tenminste behoor-
NU BLEEF HET b.perk, lot die
hidden nm^ om zelf ook de ..underdog" te gaan uit-,
hadden om hun grief op papier vast Han bescheiden door eestemd
te leggen. Velen van hen bleken bij nader nan§en'. dan bescheiden door gestema
Maak u seen zoreen tiidens uw reis toezien alleen de tijd en de lust te hebben; °.Yer ei8 n gevoe v g
iviaaK u geen zorgen, iijaens uw reis zijn dat veel gewoner lijkt dan tevoren
geen onderdak te vinden. Ten slotte is er maar ™n de^chttien b'jdragerdieten wanneer er zoveel vergelijkingsmateriaal
toerisme in Finland; alle steden en gro- slotte opgenomen zijn is er geen enKeie 2ezet wordt Er ziin makkeliik le-
ter-e domen hphhpn een of moer hotels die niet een zekere mate van meevoelen naasl gezet worai. n,r zijn maKKenj* i
tere dorpen neooen een 01 meer noteis. to,„000h„n!,( nQ men die zers voorstelbaar die er bepaald een wei-
Er zijn zelfs toeristencentra met uiterst bu de lezar teweegbrengt De man die di„ invioed van zouden ondervinden, en
modern rnoerirhtp hotels nok wnrripn rip nooit een behoorlijke baan heeft kunnen udulëe '"vlu™ van luuum ™uclv" c
modern ingerichte hotels. Ook worden de doordat hii riiahetisrh is en daar- wle daar §een behoefte aan heeft zal toch
laatste jaren meerdaagse rondreizen geor- KnJSen doordat nij diahetiscn is en daar m0eten toegeven dat de teksten meest-
ppnispprri mpt afwisspipnd toeristen- om een onaannemelijk risico voor de ver- "og moeien ue
gamseerd met afwisselend toeristen z kerinaen- de vrouw van een imootente al interessant en soms grappig zijn. Op
bussen en motorschepen, daar een gedeel- zekeringen, ae vrouw van een impotente uitzonderineen na verboreen achter
te van de route over meren of door het sXilna"
scherengebied leidt.
Een van Finland's ontelbare meren: oor
den van rust en stilte in een ongerepte
natuur.
De taal zult u als een probleem erva
ren. Of juister: de talen. Want Finland is
tweetalig; er wordt Zweeds en overwe
gend Fins gesproken. En vooral het
heeft'van de woedende dronkenschappen schuilnamen, geven de schrijvers van dit
van zijn vader vroeger; de vrouw die, met boek een indruk van ervaringen die in het
een woord dat zij zelf bedacht heeft, lijdt dagelijks leven meestal met zorg verbor-
aan „oncharme", zij blijken allen op de §en worden, of zo uitgebreid verteld dat
een of andere manier met de lezer ver- bet toch ook weer te verkiezen is om er-
want te zijn. Sommigen hebben van de van te lezen in een artikel van een pagina
P. W. Assmann
S ■SST» JTSOX Lp I I
IN DE GOEDKOPE „Witte Olifant"- realiteit. Dubieus dat is, geloof ik, het dwingen door haar niét uit de weg te gaan gig|
eks (G.A. van Oorschot), waarin aanvan- woord, het sleutelwoord, dat alle twijfel, maar haar met open ogen te zien. Men llsi'
Een deel van Helsinki's haven. Op de achtergrond de Nicolaikerk.
BINNEN DE RELING van zo'n kust
vaarder reist u stellig op uw zeven ge
makken. Het comfort van het drijvende
luxe hotel dat een passagiersschip nu een
maal is mag u uiteraard niet verwachten,
maar het is zeer redelijk en in een lig
stoel op het sloepen dek luiert u niet min
der behaaglijk. Wij zouden het een volgen^
de keer weer per dergelijke scheepsge
legenheid doen een reisje van twee
maal een kleine vijf dagen mede ook
om het genot der ouverture van een ver-
blijf in Finland: de vaart langs de wonder- ke^?k enkele belangrijke herdruk ken ver- alle onzekerheid, alle beduchtheid samen- ontloopt geen vijand door de gordijnen
schenen ik noem „Een nagelaten be- vat, die Tsjechow in zijn „Vervelende ge- neer te laten, de haard op te poken en de
scnone r inse scnerenKust. meine, ka- kentenis" van Marcellus Emants, Her- schiedenis" op de vraag „wat moet ik schemerlamp aan te steken, zoals de vroe-
le of met pijnbomen begroeide, soms gril- mans' „Tranen der Acacia", de sinds ja- doen" deden antwoorden: „Met mijn hand gere „reflex-realisten" deden die 't met de
lig gevormde eilanden liggen wanordelijk ren onvindbare duo-roman van Marsman op mijn hart, ik weet het niet." Tsjechow woordkunst hielden. Wat Van het Reve
verspreid tot vrij ver in zee Een oude en VestdÜk „Heden ik morgen gij", Teir- die als schrijvend arts de realiteit met een doet is zién. Hij ziet zo scherp dat de
lincks onsterfelijke orator „Mijnheer Ser- creatief-diagnostische blik had waargeno- schoonschijnende facade ineenstort, en
overlevering geeft de verklaring voor deze janszoon", later een Tsjechow-deel „Wanj- men zoals een medicus een patiënt obser- als het stof van het puin is opgetrokken
merkwaardige geografische gesteldheid. In ka en Kasjtanka" en een bundel Russi- veert, wist het niet, en die onmacht was, blijken er brokstukken van hef zeer reële
de oertijd zou een reus woest hebben sche meestervertellingen-op-het-dubbel- al zijn volhardende werkzaamheid als ge- menselijke leven voor de dag gekomen te
staan graven- waar hij ziin schon in de thema melancholie-angst, „De 43ste april", nezer ten spijt, zijn melancholie, die hoopt zijn, die essentieel zijn voor ons bestaan:
verscheen een dezer dagen een verzame- zonder te weten waaróp, gelooft zonder te eenzaamheid, angst, kwelzucht, moordlust,
grond stak, ontstond een meer en de rots- ung verhalen, die op een merkwaardige weten waarin en standhoudt zonder te we- wraak, onontkoombaarheid aan een fatum
klompen slingerde hij in zee, waar zij wijze bij de laatstgenoemde Russische se- ten waaróm maar desondanks van geen voltrekkend zich dit alles in een leven
eilanden vormden. Hij moet nogal wat ar- tectie aansluit: Tien vrolijke verhalen' wijken weet. Sinds Guy de Maupassants waarvan de zin twijfelachtig is, voor óns
beid hebben verzet- er liseen buiten de door Gerard Kornelis van het Reve. De „le horla" het schrikwoord voor de on- althans, twintigste-eeuwers, die uit de ze-
ss grondtoon, die het novellistische proza van bepaalbare verschrikking was er voor kerheid van het verleden zijn gevallen en
kusten meer dan dertigduizend eilanden. Van het Reve verbindt met die van Gogol een schrijver die zichzelf ernstig nam maar zwevende bleven in het ongewisse.
De meren zijn overigens nog iets meer in en Garsjin, Tsjechow en Babel, staat in een één houding mogelijk: die van het „des-
aantal ruim zestigduizend melancholisch mineur geschreven, in een ondanks"
sena ruis gespioKen. r.n vuurai ucl - - f
Fins, verwant aan het Hongaars, blijft u nood een deugd gemaakt, zoa s de man °f tien.
volmaakt duister. Maar in de meeste ho- dle zlcbzelf als Joe aankondigt, misdadi- n/r 1
tele en in vpIp winkelc kunt u met Duits §er van beroep, en die zich tevreden ver- HET NIÉUWSTE BOEK van Muriel
of Engels terecht En de Finnen ziin wel klaart met zijn carrière: „Mijn levenswijs Spark heeft met de Underdogs gemeen dat
een zwijgzaam, enigszins gereserveerd is simpel en mijn spaargeld is ruimschoots het ook ongewoon van samenstelling is
volk maar daarbii tevens correct en be- §enoe§ voor miln behoeften. Ik heb tegen- hoewel lang met in dezelfde mate. Muriel
hulpzaam De vreemdeling zijn zij graag woordig meer tijd om maar wat te staan Spark heeft alles zelf geschreven: zes kor-
van d'ienst; wij hebben dat persoonlijk on- rondkijken." te verhalen en vier hoorspelen. Dit is al
dervonden geen gangbare combinatie en de indruk die
DE MEESTEN zijn niet zo goed af; zij' het boek maakt wordt nog iets ongewoner
n vpriaat Finland niet zonder voelen zich niet alleen in naam, maar van doordat weinig van de inhoud zich hele-
Ovengens verlaat r inland niet zonder tekort gedaan Dat geldt zelfs voor maal goed thuis voelt op het papier. Het
Van de Finse Specialiteit gebruik te heb- "dIle leKU" geuaan. uai geiai zeilS VOOI hiervan kan niet andere ziin dan
hen eemaakt* her harten in een eauna TT de man met een afwijking die gering geheim hiervan kan niet anders zijn dan
hoeft er^ niet naar ^e zoeken^^Tinland telt maar lastig is, waardoor hij nooit kan plas- dat Muriel Spark, de laatste jaren m
er met naar te zoeken, r inland telt iemand in de buurt heeft' het hoog aanzien als schrijfster van romans en
enige honderdduizenden sauna-huizen. En vLl stokere mate voor de homo- korte verhalen, deze dingen een beetje te
seksueel en de pederast die hun ervarin- haastig aan de lopende band geschreven
gen beschrijven, of voor de vrouw die ge- heeft. Het is moeilijk om te beoordelen hoe
dwongen is geweest om van haar brute de hoorspelen geklonken moeten hebben
echtgenoot te scheiden en zich nu aan alle toen ze opgevoerd werden; behendig ge-
kartten benadeeld acht door „de advoka- mengd uit realistische en fantastische ele>
ten".
u is met verplicht het bad-programma vol
ledig af te werken; Finnen plegen name
lijk na het stoombad pardoes in het meer
te duiken. Ons was dit al te opfrissend.
menten, zullen za misschien op de radio
wel verrassend genoeg geweest zijn om
een zekere bevrediging te schenken, maar
de meeste van de korte verhalen zijn niet
op peil. Voortgeholpen met Oosteuropese en
Afrikaanse decors klinken zij alsof Somer
set Maugham er zich mee bemoeid had;
zij zijn iets puntiger geschreven, maar met
minder overtuiging. Wat Muriel Spark kan
doen als zij op haar best is, blijkt alleen
uit het verhaal A Member of the Family,
dat zich tegen een gewone Engelse ach
tergrond afspeelt en op een volmaakt ef
fen manier naar zijn verbazende conclusie
loopt. De rest van haar werk heeft hier
niet meer dan 'n aantrekkelijk eigen toon
tje. Aan belangwekkends over de perso
nen erin wordt haast niets verteld en men
zou zeggen, zoals ook al na-haar laatste
roman The Bachelors dat er een element
van overschatting moet hebben bijgedra
gen aan de reputatie die zij op het ogenblik
geniet.
dissonant die geen oplossing vindt, er geen
kan vinden omdat het levensgevoel om
heersend: een „zinloos", half-autobiogra
Grootbloemige geraniums doen het over
het algemeen veel beter als ze met pot en
al in de tuin worden ingegraven dan in
de vensterbank binnenshuis. Als de tem-
VAN HET REVE, deze gedreven werke- „LT 1 <-<=„*-
lijkheidsbespieder, is wel eens een „ma- ^snc^,? Y?3r,t®:[llhnJ,a:'a."\en lezl"g op ket Peratuur tussen glas en overgordijn te
VAN HET REVE mag nu wel blijkens gjsch realist" genoemd, 'een naamge- |and" °f de„ b«da ïn pragr^te le- hoog oploopt en de atmosfeer te droog
het nu zo maar te noemen - waaruit het inieidende „vraaggesprek", dat de mij *1" waarmee ik eigenlijklezegd niet veel venservaring geschreven verhalen „Geld Zdt Z,Z
deze vertellinaen ziin voortaeJcomen. oeen onKoimndo u t N verdienen" en „Lof der scheepvaart" ge- ^orat (wat de~e
WE WENSEN U het gelukkige toeval deze vertellingen zijn voortgekomen, geen onbekende R. j. Gorré Mooses te boek
dat uw coaster op Helsinki vaart; het is oplossing ként. Er is iets onherstelbaar ge- stelde in een kernachtige samenvatting, ^fhet w oo rcT een fi r 001 sn ra k e n g e' 'culfu s ven geen antwoord op de zeer menselijke te vrezen was) valt er niet veel succes
een sprookjesachtige sensatie, de Finse broken, er dreigt een onheil, de maat- Toergenjew boven Tsjechow'stellen omdat js bedreven En wat het realisme" aan- vraag naar het ..waarom". Vroegere rea- mee te bereiken; dan kan men veel ver
metropool vanuit zee te naderen: een wit- Z Zdeze' meer dan Tsjechow- "de melancholie gaat: dat van Van het Reve is van een llste" construeerden een geval met de droogde bloemknopperl verwachtev. Bui.
dat het de mens, die nog een greintje weet te overmeesteren èn dienstbaar te totaal andere zienswiize" dan dat der verklarm2 ervan achter de hand. Bij Van
te stad als uit een roman van Cou- verantwoordelijkheidsgevoel met zich om- maken" (een uitspraak waarover te twis- eertHdse werk^ Zonder het Reve wordt door de zich opdringende ten hebt u daar geen last van- u kunt de
perus doemt voor u op. Het blijkt ook draagt, veroorloofd en geoorloofd zou zijn ten zou zijn!), hij mag „ondanks alles" met dNraditi^ te bre- situatie een stuk menselijke realiteit ge- Pinten ook in de volle grond zetten; als
zomer helaas niet vaak
een monumentale stad te zijn, waar u om zoi?ts te verwachten als een per
soonlijk onbezwaard geluk, een stukje le-
enige dagen moet doorbrengen om alle vensvrede, een zij het dan maar vluchtig
bezienswaardigheden te kunnen bezichti- gevoel van levenszekerheid Tsjechow be
gan. Verzuimt u niet het stadion te be- 9°n, zoals men weet, zijn litteraire loop
zoeken en te genieten van het werkelijk
baan met karikaturistisch-humoristische
schetsen, waarvan de méér dan grappige
adembenemende uitzicht dat de top van strekking hemzelf ontging. Ze waren kos-
de toren, twintig verdiepingen hoog, biedt, telijk, ja, de verhalen van de uitgestre-
ken vindt hij voor de intensiteit van zijn
waarneming een adekwate intensiteit van
beklemmende bewoordingen, - zonder ?^?™rd]n.Ê. Z,elf mh„et ,ve.rhaaI
stemverheffing, zonder effectbejag, zonder
uitzonderlijke beeldconstructies. Het is al
les doodgewoon wat er staat, zó gewoon aaa,
dat men de indruk krijgt'het zelf ook zo w-
te hebben kunnen zien en zeggen, maar
creëerd, waarin men met een schok zich- men ze wil overhouden kunnen ze na half
zelf herkent. En die schok, deze vreemde oktober toch worden opgenomen; dan
gewaarwording zelf in het verhaal „te
staan", dit gevoel van erbij betrokken te komt elke plant Wonderlijk m een pot
zijn, bewijst de „geheime" kracht die er maar dan dient men ze wel flink terug
van dit proza, van deze verhaaltrant uit-
De Avonden" heeft verworpen
ken-correcte ambtenaar die op een bal een blijven geloven, dat „het niet zó maar is bet spoor bijster raakt als men zich ervan d£ze verhalen. Tien tegen één dat hii Van
DE TREINEN zijn comfortabel inge- dansje waagt, van de politiecommissaris da* WÜ allen bestaan, en dat alles leeft tracht te vergewissen waardoor dit daod- bet Reve voor het eerst ontmoet óók
richt, maar het makkelijkst reist u toch die naar de kerk gaat, van de domme dia- en groeit", zoas hij in de cursief gedrukte gewone een 7.0 ontstellende, een zo schok- ajg scbrnVer van De Avonden" als
per bus; hij brengt u uit elke havenplaats ken en „de dikke en de dunne", vrolijk, slotzin van zijn verhaal „Amulet" te ken- kend-ware sensatie te weeg brengt. Men ggn van onze nje{ fg onderschatten ionee-
dieper het binnenland in. En een bezoek maar van een vrolijkheid waarbij de goe- nen geelt. zËn verhalen zijn eerder ver- kan het „steer noemen, waarmee mets re scbrijvers
- J» 1 »i.Ja. .11ondflntj Imoof Hot te» uanll Hewlnnl J nm t J
C. 7- E. Dinaux
De zes Nederlandse „studentenweer-
aan het binnenland mag u beslist niet de verstaander de ware lust tot lachen want aan de niet-capitulerende melancho- anders (maai dat is veel) bedoeld zou
missen. Het schenkt u de verrassing van toch eigenlijk vergaat. Onder het schrij- be van Tsjechow dan aan de „overmees- kunnen worden dan dat er hier iets zo ver-
het onbekende het is niet vergelijkbaar ven verklaarde Tsjechov later werd tering" daarvan, die hij Toergenjew toe- teld. zo onontkoombaar-dringend gezien, zo
met een West- of Zuideuropees land, dit er aan zijn geweten geklopt, meedogenloos ebeht. Dat is niet als diskwalificatie be- menselijk-nabij gezegd wordt, dat alles als
ontzaglijke gebied van meren, eilanden en geklopt, voegde hij eraan toe. Kunst, litte- doe't, integendeel. Er is een „droefgees- bij toverslag heel óngewoon en spookach-
bossen van berken en naaldbomen, die ratuur, kon en wilde niet langer haar heul tigheid". een twijfel, een wanhoop des- tig en wurgend (soms, als in „Brieven", haarheden" hehhoe uoi0™ v, 1
niet alleen het vlakke land, maar ook de zoeken bij de schoonheid. Ze zocht waar- hoods en een moed om zonder de roze letterlijk) wordt, alsof er geen ontsnappen Tlr.
langgerekte gebergten en heuvels bedek- heid, werkelijkheid, de waarheid van een bril van de beroepsoptimisten de realiteit meer aan is. En het is juist dit ongewone 'wceroaar en student waar
ken. Het is woest en bizar maar daarbij zeer harde en verontrustende en dubieuze te zien zoals deze zich op dit ogenblik van het gewone, dit raadselachtige van yp sc 0 anclse
voordoet, die vruchtbaarder, menselijker,- het dagelijks-vertrouwde, waardoor deze studenmn-folklore is beschreven. De op-
hoopvoller en waarachtiger zijn dan de verhalen de werkelijkste werkelijkheid brengst van het boek is bestemd voor de
hoera-welgezindheid van de misleide en blootleggen en de mens aan zichzelf ont- ^"schalting van nieuwe gala-uniformen,
misleidende levensillusionisten. Van het hullen. toto s, oude prenten en cartoons
Reve's vertellingen zijn allerminst „vro- verluchte werk bevat de geschiedenis van:
lijk"; en dat IfJj ze in zijn boektitel als EEN KLEINE JONGEN wreekt zich se- u koninklijke Utrechtse studentenweer-
luigmg Udi ae rragiscne Discrepantie tus- dodelijk-zieke man verdraagt het lijdelijk tenschietverenieine te Amsterdam .de
geklopt." slachtoffer van een sluipmoordenaar- een gl"g"Transvaal te snoeien. Uw geraniums moeten buiten
Kind zal vroeg of laat door zifn op' bui" vanTe m^studentenweeXrheden 66n Z°nnig' beSCkUt pIefcje heböm' Als ze
TROUWENS, wie onbevooroordeeld zijn beluste oom een gewelddadige dood vin- heeft een voorwoord geschreven waarin in P°tten staan mag men het gieten niet
fez'en^^hem^n 'liir fd"' een melfje wil det leed Y,311 ,eei!,ver" hij o.m. zegt: „De studentenweerbaarhe- vergeten. „Broes" de planten echter niet;
lezen en hem in zijn ontwikkeling, zoals leden „vergeten en begraven", vlucht en den hebben in het verleden in tiiden er
deze blijkt uit „Werther Nieland" die ik vindt haar einde in de greep van het nood- ooriog? hun taak herhaalddHk me? ere d de potgrond gegoten te
maar matig, en zijn „Ondergang van de lot, wat wil dat alles? Gruwelverhalen vervuld. Als vredestaak zie ik voor hen worden; open bloemen moeten zo min
familie Boslowits" die ik nauwelijks ge- vertellen, terroriseren door het altijd drei- bovenal weggelegd het door beter onder- m°9elijk nat gemaakt worden. Pelargo-
noeg waarderen kan, heeft gevolgd, kan gende onheil, schrik aanjagen door grie- ling begrip nader tot elkaar brengen van niums of geraniums kan men nu ook voort-
weten dat Van het Reve allesbehalve een zelen? Het wil niets anders dan er dood- studenten en gewapende macht". Voorts kweken door middel van stekkenionae
rancuneuze nihilist en nog minder een wild eenvoudig maar met een sterk-gecon- bevat het boek bijdragen van de NAVO- t f stekken, jonge
om zich heen slaande „angry young man" centreerde zinsbouw en een scherp-gecon- opperbevelhebber in Europa, generaal Nor- en ter lengte van ongeveer tien cen
ts, die zich verlustigt in het schrijven van troleerde woordkeuze staat: een werke- stadt, luitenant-generaal titulair C. F. Pa- timeter zullen in een potje met zanderige
onnette woordjes en het beschrijven van lijkheidsmoment attraperen en het peilen hud de Mortanges, een artikel over de Qrond gemakkelijk wortels vormen doch
- een uiterste poging doet om de mens- ALS IN VROEGER werk van Van het studenten, waarbij ook de studentikoze pa- Z0U te houden-
onwaardige chaos die is losgebarsten te be- Reve is het „absurditeitsgevoel" over- gina's niet ontbreken. G. Kromdijk
