FRIEDRICH KUHLAU
SIGNALEN
ZICH NIET VAN ZIJN STUK
LATEN BRENGEN
in Denemarken herdacht
G. H. 's-GRAVESANDE ZET ZIJN
HISTORISCH SPEURWERK VOORT
Litteraire
Kanttekeningen
ZATERDAG 2 3 SEPTEMBER 1961
Erbij
PAGINA I) K I I
C. J. E. Dtnaux
Twee generaties, Richard Strauss en zijn vader
Str andgeneugten
Bruidsschepen onder
kerkelijk toezicht
anaals De Nieuwe Gids
ZES JAAR NA het verschijnen van zijn lezend raakt men geboeid door een stuk
opzienbarend documentair werk „De ge- geestelijk leven dat hoe dan ook een wen-
schiedenis van De Nieuwe Gids" heeft ding gaf aan onze letteren, aan de plaats
G.H. 's-Gravesande bij dezelfde uitgever die de letterkunde in ons volksbestaan in-
(Van Loghum Slaterus te Arnhem) een neemt; geboeid niet minder door de door-
„Supplement" doen verschijnen ov zijn schemerende achtergronden van de leiden-
met zoveel voorbeeldige zorg en intelli- de figuren, die één voor één meer dan
gentie samengestelde en gecommentarieer- een naam voor de litteratuurlezer zijn ge-
de hoofdwerk. Men moet en ik wil daar- worden. Het geheel is, voor wie niet van
op uit respect voor de onvoorstelbare ar- humor verstoken is, zoiets als een kome-
beid die de samensteller 's-Gravesande die, een wat wrange in vele opzichten
daarvoor heeft moeten verzetten nog eens trieste komedie, die nu wel niets kan af-
alle nadruk leggen niet gering denken doen aan het aandeel dat elk dezer partici-
over de eisen die aan de bewerker van panten individueel bijdroeg tot de bloei
een dergelijke verzameling van brieven van onze letteren, maar een wel wat ont-
en documenten worden gesteld. Afgezien nuchterende kijk geeft op de „grandeur
van het naspeuren van de bronnen komt et misère", maar dan vooral op de misère
daarbij een kennis en een kundigheid te die blijkbaar onvermijdelijk is, wanneer
pas zonder welke de ordening van het een aantal creatieve geesten samenrotten
overstelpende materiaal onmogelijk zou om een tijdschrift te plegen.
zijn geweest en dit uit historisch en litte
rair oogpunt onschatbare standaardwerk EEN DING STAAT wel vast: de figuur
ons, voorlopig althans, zou zijn ontgaan, van Willem Kloos, die kans heeft gezien
Het bijeenbrengen en het schiften van de om de nimbus die hij met veel manipu-
gegevens mag op zichzelf al een prestatie laties om het dichterlijk hoofd wist te doen
zijn, waarvoor 's-Gravesande meer dan lichten en jarenlang zijn glans wist te
de „dank der natie" toekomt, de ordening doen behouden, heeft tegen het requisitoir
zoals deze door de samensteller is vol- van de feiten geen stand kunnen houden.
bracht geeft blijk van een voortreffelijke Ik ben allerminst blind voor de tragiek Van Deyssel (rechts) en Van Eeden (midden) De gegevens omtrent De Nieuwe Gids
beheersing van de stof en een oordeelkun- van Kloos, noch voor het twintigtal son- mogen dan nog incompleet zijn men
dig inzicht in de onverkwikkelijke verwik- netten uit zijn oeuvre dat bewezen heeft ENIGE TIJD GELEDEN heb ik, ter ge- denke ook aan het nog gesloten Van Deys-
kelingen, die tot het trieste débacle van de „tijd" te weerstaan en verloochenen tegenheid van de herdenking van zijn non- selarchief in het bezit van Harry M. G.
zal ik mijn jeugdliefde voor dat werk derdste geboortedag, iets kunnen bijdra- prjck 0p grond van hetgeen 's-Grave-
nooit. Maar ik kan geen respect hebben §en tot een herwaardering van deze mis- sande tot stand heeft gebracht kan de des
voor de wijze waarop hij het zogenaamd kende en nauwelijks nog gelezen „Tachti- kundige nu al een historie gaan schrijven
leiderschap van De Nieuwe Gids heeft we- Seif' voor zover Van Eeden dan ooit, van het evenement der Tachtigers, dat op
ten te annexeren (terwijl de integere Ver- buiten de organisatorische beslommenn- feiten en niet langer op wel beminnelijke,
wey bij de oprichting en ook nog daarna ge" om; tot de Mannen van Tachtig heeft maar voistrekt onbetrouwbare mythen be-
een niet gering deel van het daadwerke- hehoord. „De dweepzieken schreef ik rust.
A t, m V, U, «m V* MA A» vv m A AA A A A A A A t T A M A T 7 T S TA
lijke werk toeviel!), noch voor de verval- toen, „hebben hem tot zijn schade veraf-
singen in de brieven kopieboeken waar- f°od' de boosaardige critici hebben (en
toe de echtgenote van Kloos, Jeanne Rey- Kloos achter de schermen voorop) hem
De Nieuwe Gids eens toch het letter- nekg y£m st zich d haar verafg0_ met een zeker welbehagen gekleineerd
kundige orgaan dat voor enkele genera- yan Njeuwe Mens Kloos die Men kent de kostelijke Lieven Nijland-
ties gegolden heeft als het grandioze mid- t d de voorzienigheid geroepen kwestie de critiek die Van Eeden onder jfgt UOOUSG Kind J0SS6 6
delpunt van onze litteraire „vernieuwing nf,ht, ri]t Wprk Her Poëtische Vernien- deze schuilnaam op zichzelf schreef en "W1, wwwww.w
- hebben geleid. 's-Gravesande heeft na d heef 1( verleiden. De- langs een omweg op de redactietafel van
de voltooiing van zijn in 1955 verschenen Wrwoepn en eoedaesneelde over- De Nieuwe Gids, van Willem Kloos, deed
Geschiedenis van De Nieuwe Gids", van
ze weloverwogen en goedgespeelde over-
schatting van Kloos'verdiensten heeft n .?n' t heimelijk genoegen van de
(Vervolg van pagina 1)
het boek dat op de onweerlegbare gron- af" 7fpn v™„ (vf." waarderine uiterlijk verontwaardigde Kloos. 's-Grave- aanvankelijk de verdrukte onschuld, maar
rtrt os non nnnr rrónYfroli qtotoIt on rl o hf cchpi- Ja rlee„nvntrnnl Jnn^iiclc Kot lstPf. tOPll dfi kifldPrPn in hlln dOTB WflTÊn
den van voor zichzelf sprekende beschei- van dp ónhouwendê werkzaamheden van sande onthulde daaromtrent destijds het later, toen de kinderen m hun dorp waren
den een einde maakte aan de mythe van nodige in zijn voortreffelijk boekje over §aan „doorslaan", moesten zij toegeven,
de Tachtiger eensgezindheid en het leider- ^erwey een ergerlijke onaer Nijland en de documen. dat Jossele onder de naam Baroech des
schap van Willem Kloos, de beschikking aa„ „^an *reaerlK van ^eQen len ge ten die hij in dit supplement publiceert tijds een paar weken in Komemioet had
kunnen zijn visie niet anders dan bevesti- gelogeerd. Hij was, zovertelden zij, daar
gen De Lieven Nijland-mystificatie was verschenen in gezelschap van zijn oom
ilLIl U, Ls U I VV 1LLC 11V XltvUO, Uc UCOCi I irvrvi lovy i
gekregen over het archief van Frank van x 0 ge ge
der Goes, dat tijdens de bezettingsjaren
door de Duitsers geroofd en naar Polen
gebracht werd, maar gelukkigerwijs naar
Nederland terugkeerde. Daardoor kwa
men documenten aan het licht, die ten de
le de onvermijdelijke lacunes aanvulden,
ten dele ook vermoedens bevestigden die
al door de nauwgezette samenvoeging van
het reeds verwerkte materiaal werden ge
wekt. Bovendien was inmiddels de litte
raire nalatenschap van Jacobus van Looy
toegankelijk geworden, waaraan menige
brief kon worden ontleend die de onder
linge verhouding der Tachtiger Mannen
(de relatie tussen van Looy en van Eeden,
Van Deyssel en Verwey) scherper en zui
verder nog belichtte en een kenschetsend
beeld opleverde van de verhouding tus
sen Kloos en Van Looy. Ten slotte kon
's-Gravesande zijn grote werk aanvullen
met bescheiden uit hetgeen Harry M. G.
Prick inmiddels in tijdschriften publiceer
de en die de bewogen geschiedenis van het
ontstaan, de kortstondige bloei en de in
eenstorting van De Nieuwe Gids met en
kele frappante accenten verrijkte.
een' amusante, maar pijnlijke steekproef: Shalom Shtarkes, die hem wat- later, in
sindsdien had Van Eeden voor Willem mei I960, had opgehaald en met onbeken-
Kloos afgedaan en de Leider heeft niets de bestemming was vertrokken.
nagelaten om Van Eeden in zijn schrij- HET WAS DE POLITIE inmiddels ter
versreputatie te schaden hoewel het Van Qre gekomen dat ShaIom Shtarkes, die in
Eeden geweest is, die Kloos als mag
men wel zeggen geestelijk gestoorde in
de huiselijke kring opnam, maandenlang,
Londen woont en een broer is van groot
vader Nachman, zich in mei van het vo
JU--Ï r'ge J'aar naar Engeland had begeven. Het
ondanks de bittere ervaringen die hij met vermoeden lag dan ook
voor de hand, dat
hem had opgedaan. Wil men spreken van hjj Josse,e naar het builen]and had
menselijkheid, van litteraire verdiensten, smokkeld. De Israeiische politie besloot
dan is er geen sprake van of de geklei
neerde Van Eeden stak met hoofd en
daarom stappen bij de Engelse autoritei
ten te ondernemen voor de uitlevering van
schouders boven de Leider-Kloos uit en Shtarkes en in afwacbting daarva„ te ver
het wordt dan ook de hoogste tijd dat men zoeken een arrestatiebevel tegen hem uit
aan de dichter van „Lioba aan de tra- te vaar(jigen. Op dit laatste verzoek werd
gische Van Eeden eindelijk recht doet, als reeds gunstig beslist. Scotland Yaid stelde
mens en als dichter. s-Gravesande heelt gba]om Shtarkes in hechtenis en de Britse
Albert Verwey
door zijn waardevolle publikaties daartoe,
mócht het daartoe komen, niet weinig bij
gedragen. En zo is er meer: de aristo
craat Verwey komt uit deze intriges zo
gaaf zo groot-menselijk te voorschijn als
men maar hopen (en verwachten) kon.
OOK HIERMEE IS DE historie van ons
letterkundige negentiende-eeuwse réveil,
voor zover dit op rekening kan worden ge
steld van het tijdschrift waaromheen de
prominenten van die tijd zich verzamel
den, nog niet voltooid, afgezien nog van
de algemene vraag of „geschiedenis",
zo vol van onachterhaalbare imponderabi
lia en onvermijdelijk onderhevig aan de
beperkte mogelijkheid van de historicus
om in de huid van het verleden te krui
pen, de „waarheid" ooit kan reconstru
eren. 's-Gravesande heeft er zich dan ook
wijselijk van onthouden een „geschiede-
:x»cco^oeccöoeöeoö5ecxmocee<5oóeeo<»»5öoeooóóOOóoccx»óecööMe6moooooM!oooooe«^^
Justitie wacht nu op de officiële stukken
uit Jeruzalem, die het mogelijk zullen ma
ken hem uit Israel uit te leveren.
HET SPREEKT VANZELF, dat deze
onverkwikkelijke episode hier te lande
veel stof heeft opwaaien. De verontwaar
diging in niet-religieuze kringen leidde er
zelfs toe, dat enkele weken geleden een
comité werd opgericht, dat zich ten doel
stelt de politie hulp te verlenen bij het
zoeken naar Jossele Shuchmacher In het
kamp van Agoedat Jisrael trekt men zich
van deze verontwaardiging echter niet veel
aan. Dat blijkt uit een voorval van het
zelfde genre, dat zich een dezer dagen heeft
afgespeeld in Ramat Hadassah, aan de
noordelijke rand van de vallei van Esdrae-
lon. Ramat Hadassah is een opvangcentrum
van de zogenaamde Jeugd-Alyah, een in-
HONDERDVIJFENZEVENTIG jaar gele- beeld van. Hij verwerkte daarin Deense en stituut van de Jewish Agency, dat vele
nis" te schrijven. Hij verschafte de toe- den, op 11 september 1786, werd in de oude Zweedse „balladen" en bracht deze oude tienduizenden Joodse kinderen uit alle lan-
komstige historicus de meest betrouwba- stad Uelzen, gelegen in de uitgestrekte Lu- melodieën in de heersende sfeer der ge- den ter wereld naar Palestina en Israel
re gegevens, zorgvuldig gedocumenteerd neburgerheide, de componist Friedrich laden romantiek. Hij werd hiermede de heeft gebracht en daar voor hun opvoeding
en als het ware „voor-geordend", en voegt Kuhlau als zoon van een eenvoudige Han- eerste typisch-romantische componist in en vakopleiding heeft zorg gedragen,
aan de opgenomen brieven waar nodig noveriaanse hoboïst geboren. De naam van Denemarken. Duidelijk zijn de invloeden Kort geleden, toen er juist een nieuw
een bondig commentaar toe, zonder zich Kuhlau heeft in de kringen der muziek- die hij onderging van Weber, Cherubini en transport was aangekomen, drongen jeug
tot een waardebepalend oordeel te laten pedagogen in Nederland in de 19de en ook Beethoven, met wie hij zelfs een vriend- ujge fanatici uit de kringen van Agoedat
verleiden, al spreken de aldus gerang- in de 20ste eeuw een bekende, zij het dan schappelijk contact had. Die invloeden zijn Jisrael het kamp binnen, begonnen de kin-
schikte documenten van dit éne deel te eenzijdige klank gehad. Men kende en merkbaar in de toepassing van chroma- deren te paaien met lekkernijen en ver-
plus „Supplement" boekdelen. kent nog steeds deze componist als de tisch-harmonische vernieuwingen, maar dwenen tenslotte met een aantal van de
Onvolledig blijft deze episode door het schrijver van in klassieke zin aantrekke- ook in de instrumentatie. Men kan wel Pas aangekomen jongens zonder zich te
ontbreken van onmisbaar materiaal: de ijjke instructieve klaviermuziek, die mede zeggen, dat Kuhlau de grenzen van Dene- bekommeren om de protesten van de ver
archieven van Albert Verwey die stellig de weg vrij maakte naar de klavierwerken marken ontsloot voor de „nieuwere" Euro- sntwoordelijke leiders van het kamp.
heel wat zullen bevatten dat onontbeerlijk van de beroemde klassieke meesters. Maar pese muziek, een betekenis, die men in ons
is voor een wetenschappelijk verantwoor- met deze sympathieke erkenning van de land, waar Kuhlau's sonatines en sonates DRIE OF VIER van de ontvoerden kwa
de geschiedschrijving. En dan zijn er nog verdiensten van Kuhlau op het gebied als nuttig studiemateriaal dienden, nau- ™en na ee" Paar dagen terug. Zij vertel
de nalatenschappen van Franpois Erens der muzikale en technische pianistische welijks of in het geheel niet heeft gezien den, dat zij naar een Talmoedschool in
(wiens „Vervlogen jaren" allicht maar vorming werd de componist toch te kort bij het bepalen van de waardering voor Akko waren gebracht en aan hun lot wa-
fragmentarisch zijn), Hein Boeken en Lo- gedaan, waarschijnlijk ook in zijn geboor- de componist. r,eI? overgelaten, toen zij hun ontvoerders
dewijk van Deyssel. teland. duidelijk hadden gemaakt, dat zij niet van
In Denemarken, dat voor hem, na zijn MAAR IN KOPENHAGEN beleefde het plan ™aren daar te blijven. Enkele ande_
OP DE VRAAG OF al deze finesses nu vlucht voor de Franse conscriptie in 1810, toneelstuk „Elverhdi" met Kuhlau's muziek Fen Jj11? no® n naar Ramat Hadassah
wel waard zijn om onder de aandacht te tot een tweede vaderland werd, heeft men reeds meer dan duizend opvoeringen en in teruggekeerd en de P0lltle onderzoekt
worden gebracht van een niet-gespeciali- zijn betekenis echter in volle omvang er- de f0yer van de Koninklijke Schouwburg L jhW er met nerj gaa" a ls' °r e
seerd, maar in de litteratuur geïnteres- kend en zijn naam geldt daar zelfs als een aldaar staat Kuhlau's buste in dankbare ureau ^an e Jewlstl Agency kwam
seerd lezerspubliek, zou men bij een op- muzikaal symbool voor de Deense roman- herinnering opgesteld. j intussen tot demonstraties van de zij-
pervlakkige beschouwing geneigd zijn een tische mentaliteit. Men ziet hem daar de der strenge orthodoxie, die beweert
ontkennend antwoord te geven. Maar al als een van de grondleggers van een e,gen ,.EWerh0i was met het enige toneelwerk dat de jeugd-Alyah bij het selecteren van
nationale muziekcultuur. van Kuhlam Een weergaloos succes had hij de kinderen geen rekening houdt met hun
bijvoorbeeld met zijn opera's „R0verbor- godsdienstige gevoelens en die van hun
gen" (De Roversburcht) en ,,EMsa'\ Hij ouders en tal van religieuze kinderen naar
DE JEUGD van Kuhlau was zeker niet schreef n0g meer muzikaal-dramatische niet-religieuze opvoedingsinstituten zendt,
zo zorgenloos. De maatschappelijke om- wer^en en bovendien talrijke vocale en in- Mosje Sjarett, voorzitter van de executie-
standigheden van zijn ouders waren moei- strumentale composities, waarvan die voor ve raad van de Jewish Agency, ontkende
lijk, maar desondanks vonden zij een weg 00^ fokten Denemarken de aandacht dit in een officiële verklaring ten stellig-
om hun jongen pianoles te doen geven. Op ste en sprak van „een lasterlijke actie,
zijn zevende jaar werd hij door een onge- iiefde voor ziin ouders die hii bii §ericht teSen de Jeugd-Alyah en haar lei-
luk aan het rechteroog blind. De lange un iieiae voor zijn ouders, die mj Dij d Mosie Kol" In ziin verklaring zet Sia-
tiiH HiP ziin pnnezins vprode benutte hii zlch m huis opnam (later kwam ook nog A J u j j PPP
tijd, die zijn genezing vergoe Denune nij r rett uiteen, dat zich onder de 75.000 meis
door ijverig op een draagbaar klaviertje, zl-ln z^ater bij hem wonen) zag hij van een jongens die sinds de stichting van
Hot nn ziin hPH PPnlaatst kon worden te huwelijk af. Hun dood en tegenslagen i sinas ae sucnung van
dat op zijn bed gepiaatsï Kon woraen xe ioan „i de staat door de Jeugd-Alyah naar Israel
oefenen. Later ging hij naar een school in mani7«erintPn hnnariPPidPn ernatio zÜn overgebracht, tienduizenden van or-
Braunschweig, waar hij ook muzieklessen z in marmscripten benadeelden ernstig thodoxen huize bevingen. Van de laatst
kreeg, vooral in het piano- en fluitspel. In KnnPni,a„m aangekomen groep, zo gaat de verklaring
Hamburg nam de beroemde Christian F P verder, is reeds vijfenzeventig percent in
G. Schwenke, die Carl Philipp Emanuel orthodoxe instituten ondergebracht, het-
Bach als kerkmuziekdirecteur was opge- MAAR ZIJN MUZIEK leeft in Dene- geen een record betekent,
volgd, hem onder zijn hoede, zodat Kuhlau marken en herleefde weer in Uelzen, waar
toen hij als,vluchteling in Kopenhagen be- op een Kuhlau-feestconcert, dat verleden OOK DIT NIEUWE INCIDENT heeft de
landde, over een omvangrijke muzikale week onder leiding van de organist-diri- populariteit van de ultra-orthodoxe ele-
bagage kon beschikken. gent Hugo Heusmann werd gegeven, het menten bij de Israëlische bevolking niet
Kwintet op 51 No. 1 in D, drie werken voor doen toenemen. In brede kring heerst de
ER WAS IN DIE tijd in Denemarken mannenkoor, een duo voor fluiten, liede- opvatting, dat hier met strenge hand dient
veel belangstelling ontstaan voor oude, ren en de klavier-sonate in Es op. 127 tot te worden ingegrepen en dat ten spoedigl4
eigen volksliederen, vooral door toedoen uitvoering kwamen met nog twee canons, ste paal en perk moet worden gesteld aan
van de Deense componist C E. F. Weyse een muzikale vorm. die Kuhlau vaak als een situatie, waarbij een betrekkelijk klei-
(17741842), die de oude melodieën aan- echte punt-dichten toepaste. Er werd in ne groep de meerderheid van het volk
paste, ook door harmonisatie, aan de be- deze week een wedstrijd gehouden voor haar wil tracht op te leggen, door gebruik
staande muzikale behoeften. En daar kon ion ge pianisten met werken van Kuhlau te maken van gangstermethoden en de
^riedrich Kuhlau met zijn muziek uitste- en verder werd de componist herdacht met meest elementaire principes van het we
kend op aansluiten De muziek die hij voordrachten en een tentoonstelling. reldlijke recht met voeten te treden. Van
schreef bij het toneelspel „Elv§rh0i" van de stichting van de staat af hebben zijn
S. L. Heiberg, is daar een treffend voor- Atv danswijk leiders er naar gestreefd een cultuurstrijd
HET BEHOORT TOT de vakantiege
neugten. dat men er toe komt, boeken
te lezen, die niet tot de noodzakelijke
vaklitteratuur behoren. Ik pleeg dan bij
voorkeur te speuren naar mémoires
en brievenboeken. Het laatste genre be
gint verschrikkelijk schaars te worden,
aangezien de telefoon en andere snelle
communicatiemiddelen het schrijven
van brieven overbodig zijn gaan ma
ken. Dit is een groot verlies, want hoe
leert men een kunstenaar beter kennen,
dan door middel van brieven, die hij al
lerminst met het oog op publikatie heeft
geschreven, maar die juist door hun on
bespiedheid zo veel van zijn persoonlijk
heid onthullen kunnen? Een buitenge
woon boeiende verzameling vormen de
brieven, die Richard Strauss tussen
zijn achttiende en veertigste jaar aan
zijn ouders geschreven heeft, en die
Willy Schuh onder de titel „Briefe an
die Eltern" na de dood van de compo
nist heeft mogen publiceren Het be
lang, de stijl en de toon van een brief
worden voor een goed deel bepaald door
degeen, aan wie de brief gericht is.
Evenals de brieven, die Mozart aan zijn
vader schreef, zijn de brieven die Ri
chard Strauss aan diens vader schreef,
geschreven van musicus tot musicus.
Dit maakt, dat men zowel door middel
van de brieven van Mozart als door
die van Richard Strauss voortdurend
tot hun werkkamer wordt toegelaten.
W. A. Mozart kon aan zijn vader Leo
pold allerlei dingen over het compone
ren schrijven, omdat zijn vader immers
óók componist was.
DE VADER VAN RICHARD Strauss
was weliswaar geen componist, maar
hij was een befaamd hoornist (aan de
Münchener Philharmonie), een eerste
rangs orkestkenner, een gezocht peda
goog (professor aan de „Akademie der
Toonkunst"), en bovendien een man van
diepe muzikale geestescultuur. Hetgeen
men aangaande het overleg dat achter
Mozart's composities stak weet (men
denke onder meer aan de kostelijke uit
eenzetting rond de aria „Solche herge-
laufne Laffen" van Osmin uit de „Ent-
führing aus dem Serail"), weet men uit
zijn brieven aan zijn vader. Zo komt men
ook uit de brieven van Richard Strauss
aan zijn vader Franz Strauss tal van
overwegingen tegen, die op de techniek
van het componeren betrekking hebben,
en die vooral vaak slaan op de kunst
van het instrumenteren, dus juist dat
punt waardoor de jonge Strauss zo sterk
"de aandacht wist te trekken. Bij zijn
vader kon hij op het terrein der orkes
tratie met ieder probleem terecht. De
jonge Richard Strauss was niet weinig
trots op zijn vader, die als een mees-
ter-hoornist bij alle Duitse orkesten be
kend stond. Toen Richard als gastdi-
rigent begon op te treden, hoorde hij
allerwegen met bewondering over zijn
vader spreken, en hij verzuimde niet,
die lofspraken aan zijn vader over te
brengen. Zo herinnerde de Berlijnse di
rigent Klindworth zich, hoe heerlijk
Franz Strauss de hoornpartij in Wag
ners „Tristan" wist te blazen, en Hans
von Bülow prees vader Strauss als een
van de fijnste musici die hij ooit had
meegemaakt: een buitengewoon fraaie
toon, prachtige frasering en voordracht.
„Ik heb veel van hem geleerd", zei
hij tegen de zoon: „schrijf hem dat
maar eens".
IN HET BRIEVENBOEK zijn ver
scheidene fragmenten uit de brieven
van Vader Strauss opgenomen, en daar
uit leren wij de vader kennen als een
wijs man, die zich wel oprecht ver
heugt in de schitterende carrière van
zijn zoon, maar die zich daardoor al
lerminst verblinden laat. Hij geeft zijn
zoon niet alleen menig praktisch levens
lesje, maar hij bekijkt diens in zijn oog
wel erg „moderne" componist met een
critische instelling. Terwijl de hele mu
ziekwereld juicht over „Don Juan",
vindt vader Strauss, dat zijn zoon in
dit orkeststuk wel wat spaarzamer met
het koper had kunnen omgaan, dat hij
te veel uit is op uiterlijk effect, ten
koste van het „inneren Gehalt", en hij
vindt dat door de veelvuldigheid van
het instrumentale stemmenweefsel de
muzikale kern in gevaar kom.t. Hij
geeft zijn zoon herhaaldelijk de goedge
meende raad, toch vooral niet te „vet"
te instrumenteren, en hij wordt niet
moede, zijn zoon voor te houden, dat al
le grote kunstenaars in alle tijden en
in alle kunsten juist met de meest een
voudige middelen de schoonste resulta
ten hebben bereikt. „Men kan door
allerlei klankprikkels het publiek wel
in opwinding brengen", zo schrijft hij,
„maar men kan er niemand innerlijke
bezielingen mee schenken".
VADER STRAUSS is het voorbeeld
van een klassiek denkend musicus.
„Man kann nur mit der Klarheit und
Wouter Paap werd 7 mei 1908 geboren tn
Utrecht Hi.1 studeerde piano aan de Toon
kunst Muziekschool aldaar; leerling van
Lucien VeermanBekker. Theorie van S.
Schellink. Hij ls muziekpedagoog, componist,
radiospreker, criticus, clavichordbespeler,
hoofdredacteur van „Mens en melodie",
medewerker van verschillende dagbladen,
bestuurslid van het „Genootschap van Neder
landse Componisten", idem van de Kon.
Ned. Toonkunstenaars-Vereeniging, idem
van de Mij. tot Bevordering der Toonkunst,
adviseur van de Stichting Het Schoolconcert.
In Haarlem leidde hij concerten van het
N.Ph O bij het publiek in. Hij componeerde
Suite voor Carillon (1934); Sterre der Zee
voor sopraan-solo, gemengd koor en or
kest (1937); Scherzo voor orkest (1938);
Sinfonietta (1938); Declamatorium „De
drukkunst" (1940): Passacaglia voor orkest
(1942); Sonatine voor piano (1943); vijf minne
liederen op middeleeuwse teksten (1944);
Studentenmuziek (1945); Guirlanden van mu
ziek (1950); Balletsuite (1953); Variaties voor
clavichord (1954). Liederen rond de Muider-
kring (1954), Ouverture Electrola (1956), Ca-
land-suite voor beiaard (in 1952 bekroond in
een Rotterdamse prijsvraag) en andere wer
ken voor beiaard. Van zijn publikaties noe
men wij zijn Brucknerbiografie (1936); „Tos-
canlni" (1938); Moderne Kerkmuziek in
Nederland (1940); „Huismuziek en lekenmu-
ziek", .De Johannes Passion van Bach"
(1946); een Beethovenbiografie en „De sym
fonieën van Beethoven" (1947); „De kunst van
het moduleren", „Eduard v. Beinum" en „De
symfonie". Wouter Paap kreeg verscheidene
regeringsopdrachten.
In 1959 werd hem de Pierre Bayle-prijs
voor de muziekerttiek toegekend. Wouter
Paap is ridder in de orde van de H. Grego-
rius. Hij is woonachtig in Utrecht.
Einfachheit gross sein", houdt hij zijn
zoon steeds weer voor Hij hoopt vu
rig, dat Richard op zijn. reizen door
Italië en Griekenland leren zal van de
klassieke beeldhouwkunst, dat het in de
kunst aankomt op de vormenschoon
heid welke door geesteskracht gedragen
wordt: „Inhalt in klarer Form, die ein-
zige Wahrheit in allen Künsten-Ver-
zeihe, lieber Richard!".
ER IS NOG een ding, dat vader
Strauss zeer hoog zit. Dit is de kwestie
van de melodie. Nauwelijks is Ri
chard met zijn eerste symfonie gereed
gekomen, of zijn vader schrijft hem:
„Wanneer je iets nieuws maakt, kijk
dan goed uit, dat het melodisch is. Ik
kom steeds meer tot de ervaring dat
alleen melodische muziek bij de musici
en de liefhebbers werking uitoefent, en
dal de melodie het meest levenskrach
tige element van de muziek is". Wan
neer Richard reeds een beroemd com
ponist is, krijgt hij van zijn vader nog
steeds de raad om in zijn muziek wat
meer melodische rustpunten gan te bren
gen. Naar aanleiding van „Ein Helden-
leben" heet het: „Wees toch kieskeu
rig wat je thema's betreft, maak ze
vooral plastisch. Er helpt niet aan, wij
kunnen in de muziek niet zonder melo
die."
VERGELEKEN met het dodekafoni-
sche, seriële, punctuele en elektroni
sche klankgespetter van de huidige
jongste componistengeneratie, zouden
wij zo zeggen, dat vader Strauss zich
omtrent de melodie-gewilligheid van
zijn zoon weinig te beklagen had.
Het is intussen, de zelfbewuste, van suc
ces op succes getuigende brieven van
de zoon lezende, een genot om daar
tussen steeds weer de karaktervolle
„tegenstem" van de vader te verne
men: van een man die zich niet van
zijn stuk laat brengen, waar het aan
komt op zijn standvastige overtuiging,
dat grote kunst slechts kan voortkomen
uit de innerlijke waarheid, schoonheid
en evenwicht van vorm, en uit een rij
ke, oprechte gevoelsbewogenheid.
*1 Atlantis Verlag, Zürich/Freiburg i. Br. 1954.
Willem Kloos
te voorkomen, die noodzakelijkerwijze tot
een soort burgeroorlog zou leiden. In het
drijven van een kleine minderheid van fa
natici, zoals zich dit de laatste tijd heeft
gemanifesteerd, ziet men hier dan ook een
hoogst gevaarlijk symptoom en een bedrei
ging van de grondvesten van de Joods
staat, die met een verandering van de sta
tus quo op religieus gebied allerminst is
gediend.
De universiteit van Ventimiglia heeft
een enquête gehouden naar de leesgewoon
ten in de vakantietijd en tijdens de week
einden. Het eerste deel van het onder
zoek strekte zich uit naar het lezen aan
de stranden van de Italiaanse Riviera
Daarbij bleek dat slechts 18 percent van
de strandbezoekers een boek of tijdschrift
meebrengt. Het merendeel van hen be
stond uit vrouwen. Wat, zo vroegen de
enquêteurs zich af, doen dan de mannen?
Hun conclusie: Zij verdiepen zich in de
in boeken verdiepte vrouwen.(UPI).
SYDNEY (Reuter) Een Australi
sche kolonisten-organisatie heeft een
verzoek ontvangen om scheepvaart
ondernemingen te vragen speciale
„bruidsschepen onder kerkelijk toe
zicht" te laten varen om te voorko
men dat verloofde Europese meisjes
tijdens de overtocht naar hun aan
staande door andere mannen worden
ingepalmd. Het verzoek kwam van een
groep van zeventien Griekse immi
granten die de overtocht van Griekse
meisjes naar Australië hadtien betaald
op de afspraak dat deze met hun zou
den trouwen. Toen de Grieken echter
in Sydney hun bruidjes van het schip
„Patris" kwamen afhalen moesten zij
er var m dat de meesten van hen reeds
in Melbourne met andere mannen van
boord waren gegaan.
