1 In het duister van de oude mijn Vrouweeoproer van 1911 deed het Britse wereldrijk op zijn grondvesten wankelen Het geheim van de vuurtoren Wbdimr\ WÊÊMU Strijd der „Blauwkousen" tegen mannenheerschappij PANDA EN DE DIENOMAAT Polle, Pelli en PM ff DOOR ELIZABETH MORTON j 9 VERTAALD UIT HET ENGELS I WOENSDAG 15 NO VENDER 1961 1 22) I dOKJB>H Deze maand is het vijftig jaar ge leden, dat die strijd een van zijn drama tische hoogtepunten bereikte. In novem ber 1911 verenigden duizenden verbitter de Britse vrouwen uit alle lagen der bevolking zich voor een grootscheepse protestmars naar Londen om „het recht in eigen han den te nemen". On der kreten als „Votes for women" stemrecht voor de vrouwen) stormden zij in slagorde op dc Britse parlements gebouwen af, zwaaiend met stok ken en knuppels, waarmee ze overal op hun weg de ruiten insloegen. Op het Embankment kwam het tot een formele veldslag tussen de betogende vrouwen en een le gertje politiemannen en militairen. Slechts door zeer hardhandig optreden gelukte het dezen, de storm te be zweren. Enkele „suffragettes" (strijdsters voor vrouwenkiesrecht) werden onder de voet gelopen, honderden werden af getuigd, met sabels en gummistokken en tenslotte sloegen de „blauwkousen" (zo als men deze militante vrouwen spottend noemdeop de vlucht. Maar hun doel was bereikt: de hele wereld sprak schande over het ruwe optreden van de pqlitie en over het feit, dat de regering dit alles had laten passeren zonder*zelfs maar een poging te doen om de ver hitte gemoederen te kalmeren. Die pu bliciteit was niet slechts koren op de molen van de moedige Engelse suffra gettes, zij prikkelde ook haar lotgenoten elders in Europa en in Amerika tot fel lere activiteit. Dat was de winst van het mislukte oproer der vrouwen: de eer ste slag was verloren, maar de eindover winning kon nu nog slechts een kwestie van tijd zijn. Daar kon zelfs de ver woed ste anti-feminist na het schandaal van Londen niet meer aan twijfelen. .Kat- en muis"-wet Excessen Keerpunt Herman Croesen Met de zweep Kort nieuws 21. „Ziezo, én nu keren we deze dikzak op haar huik-één-twee-drie hoeplaPfffü wat een zwaarte!" Kostelijkhet is eigenlijk net Slokop van achteren„Maar van voren is het Ook net Slokop, en hij is het ook, zegt Polle!" S Ik doe precies, wat je wilt, Jane. i Je weet echter hoe hlij ik was, toen jullie besloten hadden om te gaan 'f trouwen, en ik zal alles doen wat in L- gj m'n vermogen ligt, om jullie weer bij B elkaar te brengen. Maar ik ben oud 11 genoeg om te weten, dat je zplk soort g B dingen niet moet overhaasten. Ik zal s hem aanraden, niet naar jou te gaan 'j j zoeken en je kunt er op vertrouwen, B dat. ik m'n mond stevig dicht zal hou- den. Van mij zal hij niet horen, waar jij nu woont. Ik zal je natuurlijk op de hoogte houden van wat hij doet. Ik moet nu ergens een baantje voor B hem vinden, maar dat zal niet zo ge- makkelijk gaan als in jouw geval. Die arme Peter heeft alleen maar ver- stand van het beheren van buiten- goederen. e Ik ben er zeker van, dat hij wel H ergens terecht zal komen. Jane verbaasde zich over haar ver- trouwen in Peter's capaciteiten. Ze hoorde de oude notaris aan de ande- re kant van de lijn dan ook even B grinniken voordat hij de verbinding verbrak. Ze bloosde. Jane en Mary zaten 's avonds rus- tig naar de radio te luisteren, toen j§ de bel ging. Mary stond meteen op. Ik ga wel. Maar wie zou te kunnen zijn op dit uur? Alan in ieder geval B niet, want die moest vanavond met oom Glenn uit. Het was Geoffrey Marquand. Hij hield z'n hoed in de hand en voelde 1 zich kennelijk bijzonder op z'n ge- mak. Ik had toevallig niets te doen, zodat ik me afvroeg of u soms naar een show wilde gaan, zei hij tot Jane, B Mary volkomen als lucht beschou- B wend. B Nee, niet vanavond, dank u wel. Het uitje van gisteravond is voorlopig B genoeg geweest. U moet niet verge- ten, dat ik de hele dag werken en 's avonds uitgaan niet meer gewend ben. H Hij ging tegenover haar zitten en 5 scheen er geen notie van te hebben, dat dat Mary's stoel was. Het meis- je, dat achter Geoffrey stond, haal- de eens haar schouders op en ver- dween in de slaapkamer. Nu 't lijkt me hier ook niet veel B gedaan voor u. B Ik heb er niets op tegen en 't H bevalt me best. 't Is hier heerlijk rus- li tig, we kunnen naar de radio luisteren en een boek lezen, zonder dat we ge- stoord worden. Hij begon te lachëiï. U wilt daar zeker mee zeggen, dat ik niet welkom ben. 't Spijt irre. H Ja, maar zo bedoelde ik 't ook niet, mijnheer Marquand. Ik houd er alleen niet van om iedere avond uit te B gaan. 't Was gisteravond heel gezel- lig, maar voorlopig zou ik 't toch lie- ver niet herhalen. Waarom noemt u mij toch geen B Geoffrey?, zei hij. Dat maakt al- les veel gemakkelijker en ik wil u juist helpen, als u dat tenminste pret ij tig vindt. S Jane begon te glimlachen. B Waarom niet? Met plezier, Geof- H frey. Mag ik nu en dan met je uit- gaan? Dat weet ik nog niet. Ik ben een getrouwde vrouw, dat moet je niet vergeten. Maar je woont niet bij je man. =j Luister nu eens, Jane. Ik weet dat 't tussen jou en de jonge Willans hele- maal niet goed botert. Er kan toch geen kwaad achter steken, als jij eens een keer met mij in de stad gaat eten en naar een show gaat? Ik heb helemaal niet gezegd, dat B daar kwaad achter zou steken. Ik heb je alleen maar duidelijk willen maken, dat ik niet zo veel voel voor uitgaan. B Ik ben 't niet gewend en, eerlijk ge il zegd, 't zou me gaan vervelen, als ik te vaak in de stad zou gaan eten. je bent een typisch meisje, Ja- Ij ne. Ik hoop, dat ik je nog eens van gedachten kan doen veranderen. Over een dag of wat kom ik wel weer B eens langs. Ik weet helemaal niet, of ik dan 1 van gedachten zal zijn veranderd, zei ze terwijl ze hem naar de deur bege- leidde. Mary kwam uit de slaapkamer te- voorschijn, toen ze de buitendeur dicht hoorde gaan. Hij is ook niet lang gebleven, zei ze. vind je hem soms niet aardig? Nee, ik voel me echt niet tot hem aangetrokken. Maar ik kan niet pre- cies zeggen waarom. Misschien om- Tllllllllitlli dat hij alles nogal vanzelfsprekend vindt. Ja, dat is 't. Hij komt hier aan zonder uitgenodigd te zijn en we ken nen hem pas één dag! De deurbel ging op dat moment ten tweede male over. Mary keek ver baasd op. Zou Alan soms tóch nog komen? Misschien heeft hij er met de oude Glenn al over kunnen praten. Hij heeft me beloofd het hem te vertel len, als er zich een goede gelegenheid zou voordoen. Ze holde naar de deur. Jane was verbaasd Sir William Willans te zien. De financier liep snel naar binnen. Zo, hier verberg je je dus, Jane, zei hij met de deur in huis vallend. Wil je me soms vertellen, wat al deze onzin te betekenen heeft? Welke onzin, Sir William? Om weg te lopen op je trouw dag! En nu is ook die jonge dwaas van een zoon van me er vandoor ge gaan en heeft hij z'n baantje op Mor- riloe er aan gegeven. Hij is verdwe nen en ik weet niet eens waarheen. V/at is er eigenlijk tussen jullie mis gegaan? Dat gaat alleen Peter en mij aan. Dat kan wel zo zijn, maar ik heb er uiteindelijk toch óók wel iets mee te maken. Ik heb heel wat voor die jongen over gehad en ik kan 't niet tolereren dat hij alles zo maar op geeft. Jane zweeg. Hij kwam vLak voor haar staan en keek haar recht in de ogen. Hou je van hem, Jane?, vroeg hij kortaf. Nee, wees nu niet verle gen, meisje. Als je „nee" zegt, is 't wat mij betreft allemaal voorbij. Ik zou niet willen, dat je naar een man teruggaat, waar je niet van houdt. He melse goedheid, Jane, ik mag dan een ruwe bolster hebben, maar ik doe alles voor die jongen van mij. Jane begon al wat vriendelijker over hem te denken. De oude man zat dan ook kennelijk erg in de put. Mary was weer in de slaapkamer ver dwenen, zodat ze alleen waren. Ze aarzelde echter nog. Wat zijn nu eigenlijk de moeilijk heden, Jane? Vertel 't me maar. Peter is alleen maar met me ge trouwd, om in het bezit te kernen van Marriott, zei ze met effen stem. Hoe kun je dat nu in je hoofd halen, Jane! Je vergist je volkomen. Dat moet je zelf toch ook wel begrij pen! Daar hebben we geen moment aan gedacht! Dit deed voor het meisje de deur" dicht. Z.e wist nu dat zowel de. vader als de zoon onoprecht was. Ma'aï al te duidelijk herinnerde ze zich, wat ze op haar trouwdag in de bibliotheek van Morriloe Court had opgevangen. Dat ze niet eerlijk was tegenover Pe ter, die op dat moment gezwegen had, realiseerde ze zich niet direkt. 't Spijt me echt, maar ik blijf bij m'n besluit, zei ze koppig. Hij schudde geïrriteerd het hoofd. Je doet dwaas, meisje. Ik had je kunnen helpen om alles te bereiken, wat je voor Marriott had willen doen, maar nu geef je mij daar de kans niet toe. Echt, ik begrijp het niet. Misschien niet, Sir William. Maar 't zou niet veel helpen, als ik Port Marriott zou kwijt raken. Ik begrijp niet wat je bedoelt. Waarom zou je Port Marriott verlie zen? Ik wil alleen maar de mijn van je huren omdat ik daar werk voor mij zelf wil laten verrichten. Ik zou je daar goed voor betalen en ook de re paraties in het dorp bekostigen, als dat nodig zou zijn. Wat zou nu nog gunstiger voor je kunnen zijn? Wilt u mij uitleggen, waar u de mijn voor nodig heeft? Ze hebben me namelijk verteld, dat de mijn uitge put is. Wie heeft dat gezegd? EhGeoffrey Marquand. Ja, dat dacht ik al. Laat ik je zeggen, dat ik niet de minste belang stelling voor tin heb. Er zit trouwens niets meer. Ik heb in verband met iets heel anders belangstelling voor die mijn, maar momenteel kan ik nog niet zeggen, wat dat precies is. Ja, maar zo lang ik dat niet weet, kan ik u de mijn ook niet ver kopen. Hij wuifde haar bezwaren terzijde. Ach, zo belangrijk is het nu ook weer niet. Ik had er al belangstelling voor, omdat 't jou geholpen zou heb ben. We kunnen 't beter maar ver geten. (Wordt vervolgd 94-95. Ja, daar stonden Dolf en Ben nu. beschaamd en verlegen. Maar meneer Baardmans, zoals ze hem genoemd hadden stelde hen gerust. „Jullie bent tóch 'n stel flinke knapen.' zei hij. Je kon toch ook niet weten, hoe de vork in de steel zat, en je dacht hem te helpen. Ik begreep ook al niet wat jullie toch met dat zaakje te maken hadden. daarom liet ik je maar even opsluiten in die ouwe schuur. Hoe ben je daar eigenlijk uitgekomen? Hij lachte smakelijk, toen ze vertelden hoe ze de wachtpost voor de deur hadden gefopt met die losse plank. „Nou, we zullen 't jullie maar vergeven, zei hij vrolijk. Ik ben blij, dat jullie toch geen échte leden van die bende waren! EINDE GELIJKE RECHTEN voor man en vrouw wie zou er nog aan willen tornen De Westeuropese vrouw heeft algemeen kiesrecht, ieder onder wijs en alle beroepen staan voor haar open en zelfs in de huwelijkswet geving' is haar positi:e vrijwel gelijkgesteld aan die van haar wederhelft. Dat is logisch en vanzelfsprekend in een vrije, parlementaire democratie. Maar wie realiseert zich heden ten dage nog, welk een moeizame ver bitterde strijd onze grootmoeders moesten leveren om deze elementaire rechten te veroveren op een harde, onverschillige mannen-maatschappij HOE WAS DE voorgeschiedenis van de ze geruchtmakende vrouwenbeweging? De eerste sporen van feminisme dateren al uit de laatste decennia van de achttiende eeuw, toen een Frangaise en een Britse, Olympe de Gouges en Mary Wolstone- en onderwijzeressen schaarden zich in hun rijen. Zij voelden zich kruisvaardsters voor een heilige zaak en waren tot alles bereid. Steeds luider werd de kreet om actie en actie kwam er, maar pas nadat alle legale strijdmiddelen beproefd en vruchte loos gebleken waren. Een bekende tactiek van de suffraget tes was de volgende. Als een haar onwel gezinde politicus op een verkiezingsverga dering sprak, werd hij al na enige woor den onderbroken door een vrouw die op stond en hem vroeg, hoe het nu eigenlijk stond met het vrouwenkiesrecht. Was de „stokebrand" met geweld uit de zaal ver wijderd, dan stond er een andere vrouw op, die dezelfde vraag stelde. Zo ging dat door totdat de vergadering in de grootste wanorde geschorst moest worden om alle vrouwen buiten de deur te zetten. NATUURLIJK volgden er tegenmaatre gelen. Vele suffragettes werden gearres teerd en gevangengezet, vaak in gemeen schapscellen met de ergste misdadig sters. Maar niets kon hun geestkracht bre ken. Toen de arrestaties zeer talrijk wer den, besloot men tot een nieuwe tactiek: de hongerstaking. Alle arrestanten weiger den hardnekkig voedsel tot zich te nemen. De regering beval dat zij kunstmatig ge voed moesten worden. Ook Emmeline Pankhurst onderging dat lot. Vier bewaak sters hielden haar vast, terwijl drie ande ren met geweld een slang in haar keel sta ken, waardoor gloeiende bouillon gepompt werd- Zij was tot drie jaar veroordeeld we gens brandstichting en vernieling van rijkseigendommen, maar reeds na enkele weken moest men haar vrijlaten. Ondanks de „kunstmatige voeding" was zij name lijk door hongerstaking zo vermagerd, dat j men voor haar leven vreesde. En dat was I een martelaarsoffer dat de regering de j feministen niet gunde. Twee „blauwkousen" attaqueren mi nister Asquith die op weg is naar een kabinetsvergadering. Hij had nog ge luk, want verschillende van zijn mede ministers werden door de strijdbare vrouwen met zwepen „bewerkt craft, onafhankelijk van elkaar hun inzich ten omtrent de rechten van de vrouw te boek stelden. Hun geschriften baarden veel opzien, want in die tijd was de vrouw nog niet veel meer dan de lijfeigene van haar man. Veler ogen werden geopend, maar tot een georganiseerde actie kwam het nog niet. Dat gebeurde pas driekwart eeuw later toen John Stuart Mill in 1867 het Britge l^a^grhujjs, een Reform Bill voor legde, waarin volledig kiesrecht voor de vröüw werd bepleit. Zijn wetsvoorstel kel derde, evenals een zestal volgende pogin gen tussen 1886 en 1911. Maar overal wer den in die jaren vrouwenverenigingen ge sticht en in 1903 verenigden deze clubs zich in een Nationale Unie voor Vrouwen kiesrecht onder leiding van Emmeline Pankhurst en haar dochters Christabel en Sylvia. Op straathoeken, in obscure zaal tjes en ten plattelande wierven deze drie strijdbare vrouwen met vlammende toe spraken zielen voor hun beweging. Andere leidsters voegden zich bij hen: Anne Kea- ney bijvoorbeeld, op een schoen en een slof naar Londen gekomen, Therese Billing- ton (die in een handgemeen met de politie zo geslagen was dat zij blijvend invalide werd) en mevrouw Wolston-Elmy, de eerste vrouwelijke arts. Vele meisjes van adellij ke afkomst braken met hun families om het paars-wit-groene vaandel der Suffra gettes te volgen ..for better or for worse". Maar ook fabrieksmeisjes, volksvrouwen Wel was er inmiddels een noodwet aan genomen, berucht geworden als de „kat- en muiswet" volgens welke hongerstaaksters tijdelijk in vrijheid moesten worden ge steld als zij teveel verzwakt waren. Maar volgens dezelfde wet konden zij weer wor den ingesloten zodra zij lichamelijk her steld waren. Emmeline was een van de „gelukkigen" vier maal gekerkerd en viermaal wegens algehele zwakte weer in vrijheid gesteld. Maar van haar straf van drie jaren heeft zij in totaal toch maar dertig dagen in het gevang doorgebracht: zij was de wanhoop van haar cipiers. INTUSSEN WERD de strijd voortgezet, steeds feller beten de blauwkousen van zich af, tot in de meest letterlijke zin van het woord. Zij schopten, krabden en be ten haar belagers waar en wanneer zij maar konden. Legio politiemannen namen ontslag omdat zij het vechten tegen deze Kenau's moe waren. Bij andere gelegen heden moesten de politie suffragettes red den uit de handen van hun politieke te genstanders, die hen wilden opknopen of doodmartelen. I ir; v_. iiZin.ii 7-:.: - Afschuwelijke excessen waren er in over vloed. Tijdens de Derby-rennen van 1913 gooide een suffragette zich voor het paard van de koning om zich door het dier te laten doodtrappen. Andere vrouwen, die een politieke vergadering in Southport onmo gelijk maakten door vanuit de hanebal- ken van het gebouw stenen naar het pu bliek te werpen, werden door de brand weer omlaag gespoten, waarbij een hunner haar ruggegraat, en een andere haar nek brak. fragettes droegen wapenen als zij ten strijde trokken, verborgen in de wijde pof mouwen van haar japonnen. Bijzonder po pulair was in dit opzicht de leren rij zweep, waarmee menig parlementslid een gevoelige afstraffing gekregen heeft. Maar ook dit wapen keerde zich wel eens tegen hen, zoals ene Jane Taylor ervoer, toen zij op een vergadering een minister met haar zweep bewerkt had. Het woeden de mannenpubliek wierp zich op haar en mishandelde haar met dezelfde zweep tot zij, overdekt met bloedige striemen, het bewustzijn verloor. Haar medestanders vernielden uit wraak alle ruiten van Dow- ningstreet 10. Op „hoogtijdagen" van de actie hadden de Londense magistraten handenvol werk met het berechten der gearresteerde suf fragettes. Zij vonnisten aan de lopende band, zover het tumult van de met woe dende kijksters gevulde publieke tribunes dat althans mogelijk maakte. En niet zel den moesten de rechters na zo'n zitting door tot de tanden gewapende parket wachters naar huis gebracht worden om de lynchwoede der hysterische vrouwen te ontgaan. JAREN DUURDE deze onverkwikkelijke strijd voort, zonder dat een van beide par tijen ook maar een haarbreed van haar principes prijsgaf. De ommekeer kwam pas na het reeds genoemde novemberop- roer van 1911, die een teken aan de wand werd dat het zo niet langer kon door gaan. Zelfs in de eigen gelederen der (liberale) regeringspartij begon men te beseffen, dat men de vrouwenbeweging concessies zou moeten doen. De conserva tieven en de labourpartij stonden al lang op dit standpunt. Maar ook de leiders der Suffragettes zagen in dat men een keer punt bereikt had en dat een verandering van tactiek geboden was. Zij besloten tot een meer gematigde strijdwijze teneinde op die manier de ontluikende volksgunst geheel voor zich te winnen. En dat stre ven droeg vrucht: in 1914, tijdens een landelijke propagandacampagne, bleek overduidelijk dat de vrouwenbeweging ge noeg sympathie verworven had om al haar doelen langs wettelijke wegen te kunnen bereiken. Nog vier jaren kwam de wereldoorlog roet in het eten strooien (de vrouwenbonden meldden zich van meet af aan als één „man" voor vrijwillige hulp- en front dienst.'), maar na de wapenstilstand in 1918 was de zaak beklonken. Nog in dat zelfde jaar kregen de dappere Engelse vrouwen moeiteloos vele politieke en maatschappelijke rechten, in 1928 gevolgd door het algemeen kiesrecht en vrijwel volledige gelijkgerechtigdheid op ieder an der gebied. Andere landen ging daarin voor, of volgden na korter of langer tijd en op het ogenblik is in ons werelddeel alleen de Zwitserse vrouw nog verstoken van het algemeen actief en passief kies recht. EEN GELIEFDE techniek was ook, zich met kettingen te laten vastklinken aan het hek van Buckingham Palace, aan de deu ren van het Lagerhuis of aan het krul- hekje van Downingstreet 10, de ambtswo ning van de minister-president. Vele suf- COP. MAITEN T0ONDH 8. Nu Panda's woede bekoeld was, begon hij Jollie- pop en diens gedragingen ook in een ander daglicht te zien. Jolliepop bedoelde het eigenlijk allemaal wel goed, bedacht hij, de bediende handelde nu eenmaal als een automaat omdat dit zo hoorde, en afgezien daarvan had hij in het verleden al menig blijk van grote trouw gegeven. Hij zou zeker heel erg teleurge steld zijn als Panda straks zonder zijn keurige uitrus tingstukken terug kwam, en het zou niet aardig van Panda zijn om hem dat verdriet aan te doen... Zo kwam het, dat Panda na een korte aarzeling besloot, terug te gaan en de hoed en de paraplu maar weer op te halen. Wie beschrijft echter zijn verbazing, toen hij op de terugweg de ietwat zonderling toegetakelde geleerde tegen het lijf liep. „Neen, maar!" riep hij. „Daar heb ben we Professor Kalker." „Ja, inderdaad, Kalker is mijn naam," gaf de hoogleraar toe, „en jij bent eh even denkeneh ik weet het heel goed, ik sta bekend om mijn stalen geheugen eh Parka! Jij bent Parka!" „Nee," zei Panda, „ik heet Panda en geen Parka. En weet u wel dat u mijn hoed en paraplu draagt?" „Is dat zo, Prakka?" vroeg de professorverbaasd. „Merkwaardig! Inderdaad meende ik al een ongewone zwaarte op te merken. Zeer merkwaardig. Maar waar heb ik dan toch mijn éigen hoed en paraplu gelaten?" Hebt u al een electrisch broodrooster, een mixer, een wascombinatie, een haardroger, een scheerapparaat en een koelkast? Dan is het tijd om over iets nieuws te gaan denken, over de elec- trische tandenborstel bijvoorbeeld, van Amerikaanse makelij en beslist het laatste woord op het gebied van com fort en hygiëne. Ieder lid van het ge zin heeft zijn eigen verwisselbare „borstelkop" (niet dringen alstublieft!) waarmee zijn of haar tanden roterend, en op de wetenschappelijk-meest-ver- antwoorde wijze gereinigd worden (al dus de fabrikant 102. Vrijdag bereikt „Beppe Doutsje" die thans verpleegd wordt in het prote stants verpleeghuis te Joure, de 102-jarige leeftijd. „Beppe Doutsje", die gehuwd is geweest met een veenarbeider, werkte vroeger ook zelf mee in het veen van 's morgens vroeg tot 's avonds laat. Zij is op haar hoge leeftijd nog goed ter been, maar haar gezicht en gehoor laten haar in de steek. 21-20 Copyright P 8 Bo« 6 t

Krantenviewer Noord-Hollands Archief

IJmuider Courant | 1961 | | pagina 9