De Kerstklokken
I Rendez-vous met het verleden
HET LUIE KABOUTERTJE
van
Engeland
ft
RoocUChina bekeert zich.
het Romeinse alfabet
tot
PANDA EN DE DIENOMAAT
P o 11 e,
Pelli en
PinMo
a-\ r mi
I DOOR CLEMENS LAAR I
]D
Ons vervolgverhaal
zije te moe
Kaarslichtfeest
9
OFFENSIEF TEGEN ANALFABETISME
MAANDAG 18 DECEMBER 1961
IIHIIIIIIIIIMIIminimiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiimmi
49. „Ik kan het gewoon niet meer uithouden, om hier beneden te staan en
van pure nieuwsgierigheid te ploffenIk moét dat verrukkelijke balkon
proberen!" „Hela!", zegt Pelli, „Zeerob en Poïle, jullie moet beter mikken,
het gat is toch hier, je kunt toch niet altijd heen en weer zwaaien!" „Neem
me niet kwalijk, Pingootje, ik heb nog geen tijd gehad, om het balkon goed
vast te schroeven.... Boem!!!! Pingo ligt met het balkon op het dek!"
-
2) Wij hebben hier het laat
ste wrakhout van de oorlog opgevan
gen. Mannen, die er over het alge
meen niet meer als mensen uitzien en
andere, die nog wel een gezicht heb
ben zoals wij, maar die toch hoofd
zakelijk levende lijken zijn Trou
wens, dat is niet te beschrijven. En
niemand, die van daarbuiten hier bin
nen komt, is in staat te begrijpen, wat
voor afzichtelijke, maar verheven
strijd wij hier voeren. Om elk van
hen! Jarenlang! Met stukjes en beet
jes, niet breder dan een vinger, let
terlijk niet breder dan een vinger,
duwen en dwingen wij die arme ke
rels weer terug in de richting van het
leven Hij zweeg en haalde diep
adem.
Een vroege herfstwind joeg de goud
gele smalle bladeren van een gewel
dige treurwilg tegen het raam op.
Een draaiorgeltje begon ergens te spe
len. Dat was door dr. Gunthermann
besteld. Iedere dag speelde het een
Duits volksliedje. Het had nog moeite
gekost, de orgelman met een reper
toire van bruikbare walsen te voor
zien.
„Annchen von Tharau ist's, die mir
gefalltNiemand in de kamer
luisterde er naar. Met een vermoeide
klank in zijn stem zei dr. Gunther
mann ineens tegen het vensterruit:
„Ga naar huis, jongedame. Zoekt u
de een of ander van onze miljoen jon-j
ge oudstrijders, trouw met hem en
maakt hem gelukkig. Of als u daar
niet toe in staat bent, bezorg hem dan
een paar prettige uurtjes. Dat is al
heel wat Hij keerde zich naar
de bezoekster. Eindelijk eens een wer
kelijk gaaf mens, moest hij zich in
stilte bekennen. Een leven, zo fris en
helder als een bron. 't Zou wel goed
zijn, zoiets hier in huis te hebben,
maar.
„Kijk, kindlief, ik geloof zelfs, dat
u het ernstig meent. Maar u zou het
niet uithouden. Zelfs als u de tanden
op elkaar zou zetten, zou u van dag
tot dag steeds meer met afgrijzen wor
den vervuld. U zou zich niet goed kun
nen houden. En die wij hier verzor
gen en om wier zielen wij harder
vechten dan om hun lichaam, die
zouden dat bemerken. En dat mag
juist niet. De een of andere dag.
vroeger of later, zou u het niet
meer uithouden. Dan zou u weggaan.
En dat mag nog minder. Van onze
jongens hier mag niemand meer de
serteren. Zij zijn al te dikwijls en te
erg in de steek gelaten. Eigenlijk
door alles en door iedereen.
De telefoon belde schril; opgewon
den reikte de zuster hem de hoorn
over: „Professor Kleinau". Met een
driftige beweging bracht Gunther
mann de hoorn aan zijn oor: „Hal
lo. Ja, het geval in de linkerlong-
kwab. Natuurlijk, daar hebt u ge
lijk in, collega.ik weet, dat de
operatie hopeloos is, als de patiënt
geen levenswil heeft.Daar kunnen
wij niets aan doen. Maar als we
hem niet opereren sterft hij toch.
Ik geef hem geen drie dagen. De eerste
verlamming van de ademhalingsorga
nen is vanmorgen begonnen.Ja
morgenochtend om acht uur. Natuur
lijk.en bedankt".
Met een afwezig gebaar gaf hij de
hoorn terug.
„Om Jurgen Godeysen" zei Nikoline
Pratt ineens in de plotseling ingetre
den stilte, „om Jurgen Godeysen ben
ik vandaag hierheen gekomen. Dat
lijkt een toeval maar ik weet, dat
het er geen is".
De dokter wisselde een snelle blik
met de beide zusters. Op alle drie ge
zichten las Nikoline Pratt een mengsel
van verwondering, argwaan en uitge
sproken wantrouwen. Gunthermann
ging vlak voor haar staan en wierp
even een blik op zijn polshorloge.
„Ik heb nu nog maar enkele ogen
blikken tijd. Misschien verspil ik die,
misschien is het ook gerechtvaardigd.
Maar, wat hebt u met Jurgen Godey
sen te maken?"
In plaats van te antwoorden vroeg
Nikoline op haar beurt:
„Het gaat toch over eerste-luitenant
Jurgen Godeysen, die het laatst deel
uitmaakte van de pantserverkennings-
afdeling 63?"
„Klopt! Zesde tankleger. Zwaar ge
wond bij Villach. Heeft jarenlang in
Amerikaanse lazaretten en ziekenhui
zen gelegen. Is tenslotte een half jaar
geleden aan ons overgegeven. Bent u
familie van hem?"
Nikoline Pratt schudde het hoofd.
„Nee. Maar hij staat ons zeer na.
Hoewel wij hem niet kennen.
Gunthermann kneep zijn ogen dicht.
„Kom ons nu alstublieft geen ro
mannetjes vertellen. Wie is „wij"?
„Mijn moeder en ik".
„En in welke verhouding staat u tot
Jurgen Godeysen?"
„In geen enkele. Dat heb ik immers
al gezegd. Wij kennen hem helemaal
niet. Maar mijn grootmoeder.zij is
een Ierse.zij was vroeger.ik
weet niet, hoe ik dat moet zeggen".
Moedig keek Nikoline de breed en
hoog voor haar oprijzende Gunther
mann in de ogen.
„Mijn grootmoeder en de vader van
Jurgen Godeysen hielden erg veel van
elkaar.
Zachtjes voegde zij eraan toe:
„Ik geloof, dat zij krankzinnig veel
van elkaar gehouden moeten hebben.
Het heeft immers een leven lang ge
duurd. En toen nu de oorlog voorbij
was, heeft grootmoeder ons gevraagd,
direct te informeren naar de Godey-
sens, en.
Zij was nu over haar bedremmeling
heen en zei:
„Wat is er aan de hand met Jurgen
Godeysen?"
Gunthermann legde zachtjes zijn
hand op haar schouder:
„Nu eventjes rustig en niet alles te
gelijk. De zaak interessert me, interes
seert me zelfs buitengewoon."
En toen, bijna met tegenzin, ver
volgde hij langzaam: „Misschien is
het inderdaad geen toeval, dat u
juist vandaag hierheen gevoerd
heeft".
„U zei zoeven iets door de telefoon,
dokter.is Jurgen Godeysen er wer
kelijk zo slecht aan toe?"
„Ja, zo slecht als maar kan. Zijn
verwonding is mooi en volkomen ge
nezen, maar toen zijn er complicaties
opgetreden Ik wil proberen u dat
duidelijk te maken. Er hebben zich
op de uittredingsplaats van een van
de belangrijkste hersenzenuwen neu-
romen gevormd. Gezwellen, zullen we
zeggen. Bovendien treedt op dezelf
de plaats een bloedstuwing op. Het
is niet duidelijk, wat hier oorzaak
en wat gevolg is, of er, en zo ja
welke, wisselwerking er aanwezig is.
Tenslotte zijn er verlammingsver
schijnselen bijgekomen, die aanvan
kelijk niet erg belangrijk leken en be
paalde bewegingen van de nek- en
rugspieren belemmerden. Die verlam
mingen zijn uitgebreider geworden en
thans zijn zij overgeslagen naar de
ademhalingscentra. Dit is een tamelijk
zeker teken van het begin van het
einde".
„En is daar niets aan te doen?"
„Wat in onze macht is, jongedame",
- en grimmigheid overstemde dit
maal de ironie in de manier waarop
hij haar aansprak „is al lang ge
beurd en daar gaan we natuurlijk
mee door. Een der beste hersenchi-
rurgen van Europa zal morgen een
operatie uitvoeren. Maar wat erger
is en beslissend is alleen, dat de pa
tiënt geen levensfut heeft. Dat klinkt
voor u, als leek, misschien een beetje
geheimzinnig, maar het is een feit.
Bij zulke grensgevallen van psychoso
matische verwondingen ligt het zwaar
tepunt van een mogelijk herstel, over
wegend meer bij de wil om te gene
zen van de zieke zelf. Jurgen Godey
sen echter wil niet leven; hij wil ster
ven".
Door een reeks van discrete maar
omslachtige manoeuvres waren de
twee zusters er intussen in geslaagd
dr. Gunthermann bijna helemaal aan
te kleden. Zij hadden zijn veters vast
gebonden, de knoopjes van zijn over
hemd dichtgemaakt, de manchetten
omlaaggetrokken, de bretels vastge
maakt en hem zelfs een boordje om
zijn hals gelegd. Terwijl zij daarmee
bezig waren, deden zij denken aan
sleepbootjes, die een oceaanreus in de
haven proberen te trekken.
Maar de zuster, die Gunthermann
op dit ogenblik als het ware smekend
zijn colbertje voorhield, schoof hij
wrevelig opzij. Hij staarde Nikoline
Pratt aan:
„Vijf maal bent u bij ons geweest.
Een jongedame uit zogenaamd bete
re kringen, die zich verbeeldt uitgere
kend bij ons haar op de een of ande
re manier gekwetst zelfbewustzijn te
kunnen herstellen. Nu komt u voor de
zesde maal en het toeval of het lot
wil, dat u iets uitstaande hebt met de
patiënt, om wiens behoud wij juist het
ergst hebben te worstelen Zeg op:
wat hebt u voor Jurgen Godeysen?"
Ja, dacht Nikoline Pratt vertwij
feld, wat heb ik voor die man van
wie ik niets anders weet, dan dat hij
niet wil leven? Wat kom ik hem
brengen? Waarschijnlijk de laatste en
ergste schok
(Wordt vervolgd
GROOT-BRITTANNIE is van oudsher befaamd om zijn vele
klokketorens en om de ijver van de klokkeluiders. De affectie van
de Engelsman voor zijn luidklokken komt vaak tot uitdrukking in
de naam van de dorpsherberg. Te Kelsale in Suffolk bijvoorbeeld
hangen acht klokken in de kerktoren en er is dan ook een „Eight
Bells" herberg. De klokkeluiders van tegenwoordig zijn even
enthousiast als hun verre voorzaten en een van de meest karakte
ristieke geluiden op het platteland is het gebeier van een aantal
klokken, dat uit een oude dorpskerk over de velden klinkt. De
luiders houden zich nog steeds aan de oude regels van de luid-
kunst en in vele plaatsen draagt degene die de leiding heeft nog
de oude titel van „Captain of the Ringers". December is verreweg
hun drukste maand wat de kerstklokken spelen een belangrijke
rol in de feestelijkheden in Groot-Brittannië.
Sommige delen van het land hebben hun eigen tradities bij het
klokluiden op Kerstmis. Het meest opmerkelijke gebruik wordt
wel gehandhaafd te Dewsbury in Yorkshire, waar men op kerst
avond te middernacht de Devil's Knell" de doodsklok van de
duivel luidt. Deze speciale „knell" of doodsmare verkondigt
dat de duivel is gestorven bij de geboorte van het Kindeke. De
ceremonie werd vele eeuwen geleden ingesteld door Thomas de
Sothill, die een tenorklok ten geschenke gaf aan de parochiekerk
van Allerheiligen. Hij deed deze schenking uit berouw en wroeging
voor het vermoorden van een bediende en hij maakte bekend dat
de klok elk jaar met Kerstmis een „Devil's
Knell" moest luiden; één slag voor ieder
jaar van de Christelijke jaartelling. De
klok zelf staat bekend als „Black Tom".
BEHALVE in de jaren van de laatste
wereldoorlog, toen het dagelijks luiden van
kerkklokken verboden was (ze zouden
alleen worden geluid als waarschuwing
voor een invasie), schijnt het dat men zich
trouw gehouden heeft aan de wens van
Thomas de Sothill. Vele jaren bestond er
bijgeloof betreffende de „Devil's Knell" en
tot in het begin van deze eeuw waren er
nog mensen in Dewsbury die er heel vast
van overtuigd waren dat de „knell" weer
een jaar lang de duivel uit de- stad zou
weghouden. Dit jaar zal de doodsklok wor
den geluid tijdens de nachtmis en het aan
tal slagen zal precies eenduizend negen
honderd eenenzestig bedragen.
In Crowland, in het Fen district van
Lincolnshire nemen de klokkeluiders deel
aan de kerstceremonie in de Abdykerk.
Op kerstavond begeeft het koor zich
naar de trans van de toren en begroet de
Kerstmis met geliefde gezangen. Als het
gezang afgelopen is zenden de klokken hun
bronzen klanken de nacht in.
De klokken van Magdalen College in
Oxford luiden op kerstavond te midder
nacht als de traditionele bijeenkomst in
de collegehal, waar een groot open vuur
5455. En daar waren ze, de kabouters
Luid zingend kwamen ze het dorp bin
nen. Swoppie, die voor het open raam
stond, trok verschrikt z'n hoofd terug, toen
één van z'n makkers vlak voor Swoppie's
neus hard op z'n gekleurde feesttoeter
blies
Zo, luilak, ben je al op? riepen de
anderen. Jij hebt wat gemist, hoor!
Verder gingen ze, ieder naar z'n eigen
huisje. Swoppie, die nog altijd van het
hele geval niets begreep, keek hen met
grote ogen na.
I"
brandt en een zeven meter hoge kerst
boom staat, ten einde loopt. De feeste
lijkheden worden besloten met een kerst-
dronk uit een zilveren feestbokaal voor
alle aanwezigen. Dan, nadat koorknapen
enige traditionele „carols" (kerstliederen)
ten gehore hebben gebracht zoals „The
First Nowell" en het klagelijke „Coventry
Carol", luiden de klokken van de 15de
eeuwse klokketoren.
IN HET PLAATSJE Hadleigh in Suf
folk worden reeds om zes uur in de och
tend de klokken geluid een gewoonte
die dateert van 1715. Om dit te bewijzen
zullen de klokkeluiders de datum aan
wijzen als deel van de inscriptie op hun
massieve „Ringer's Jug", die in de kerk
wordt bewaard. Het is een grote kruik van
aardewerk met een inhoud van 9 liter.
Behalve de namen van acht klokkeluiders
staat er een gedicht opgeschreven dat uit
nodigt tot een ferm en veelvuldig ledigen
van deze enorme bierbeker.
Jaren geleden vulden (en leegden) de
klokkeluiders de kruik als ze hun pre
mies hadden ontvangen voor het luiden
van de klokken tijdens een grote bruiloft.
Met Kerstmis vulde de herbergier van de
„Eight Bells Inn" te Hadleigh gewoonlijk
op zijn kosten met een zwaar soort bier
dat „Good King William" heette.
In het zuidwesten van Engeland is een
dorp waar heel vroeg de kerstklokken
klinken, waarna de klokkeluiders tezamen
ontbijten. Dit gebeurt in St. Keverne bij
Helston in Cornwall. De kerk, op de top
van een steile heuvel, heeft een toren die
beroemd is als baken voor de schepen in
het Kanaal. De klokken luiden van zes tot
zeven en als de laatste slag weerklonken
heeft, begeven de klokkeluiders zich naar
de pastorie, waar een open houtvuur
brandt, een kerstboom staat en waar hun
het traditionele kerstontbijt wacht. Na
het ontbijt gaat men weer terug naar de
Een groepje handklokkenluiders in actie.
klokketoren om nog een half uur te luiden
voordat de vroegdienst begint.
IN SOMMIGE parochies worden kerst
liederen gespeeld op handklokken door
mensen die de streek doortrekken in de
laatste week voor Kerstmis. In het oude
stadje Lavenham in Suffolk, bekend om
zijn schilderachtige halfhouten huizen en
zijn mooie kerk, maken de handbelluiders
er een gewoonte van, op kerstavond een
bezoek te brengen aan het Swan hotel om
hun traditionele muziek voor de gasten ten
gehore te brengen.
Een ambulant groepje handklokluiders
kunt u aantreffen in Wadhurst in het
graafschap Sussex, waar ze door de stra
ten trekken. In de geest van Kerstmis
nodigen de dorpelingen de luiders in hun
huizen om hun geschenken, meest etens
waren, te geven. Op kerstavond besluiten
zij hun jaarlijkse concertenserie met een
muzikale wandeling door het hele dorp.
i
Dit pakje van gemengde Shetland-
wol is een van de modellen uit de
collectie voor de komende lente van
de Engelse modeontwerper Harella.
Het korte jasje sluit met een knoop
en een smal ceintuurtje.
99
99
COMMUNISTISCH CHINA is bezig aan een modernisering van het Chinese
schrift teneinde het geschreven woord voor meer mensen toegankelijk te maken
dan thans het geval is. Als eerste schrede op dit moeilijke pad drukt thans het
blad der'Chinese communistische partij, Volksdagbladeen deel van het nieuws
af in Romeinse letters naast dé oirdc Chinese' karakters. 'Melf doet thans pogingen
om de schrijftaal, die symbolen gebruikt om begrippen en zaken te duiden, een
Romeins alfabet te geven. In Romeinse letters worden de Chinese woorden ge
schreven min of meer zoals zij klinken, waarmee men dus eindelijk de methode
gaat volgen, die vrijwel overal elders in de wereld bestaat.
om daarmee een einde aan het analfabe
tisme te maken. Slechts een zeer klein
deel der Chinese bevolking kan lezen en
schrijven. Op een paar scholen is men
daarom met „geromaniseerd" Chinees aan
het experimenteren gegaan.
Wordt de nieuwe schrijfwijze algemeen,
dan zal het Chinees het voorbeeld van het
Vietnamees gevolgd hebben, dat tot onge
veer honderd jaar geleden eveneens met
karakters werd geschreven. Een aantal
missionarissen heeft er toen een gewijzigd
Romeins alfabet voor ontworpen, dat al
gemeen ingang vond.
DE OORSPRONG van het Chinese ka
rakterschrift is terug te voeren op de af
beelding van dingen uit het dagelijks le-
Hoewel officiële mededelingen nog ont
breken, neemt men in Hongkong aan, dat
dit het begin is van een volledige revolu
tie in het Chinese schrift, die de traditio
nele karakters welke reeds drieduizend
jaar zijn gebruikt uiteindelijk geheel zal
doen verdwijnen.
De communistisch-Chinese regering heeft
indertijd reeds bekend gemaakt, dat zij
voornemens was de Chinese kai«kters
door een Romeins alfabet te vervangen
ipnflliiul
36. „Wacht! Dit is een misverstand!" riep Panda,
toen de agent Bolslag voorwaarts trad om een arreste
rende hand op Jolliepop te leggen; maar de justitionele
ambtenaar liet zich niet afleiden ook niet door Jollie
pop, die op zijn beurt protesteerde met de woorden:
„Men moet u waarschuwen, agent! U hebt de verkeer
de voor! Men is volberechtigd staatsburger! Men is een
beschaafd persoon en een bekwaam vakman! De wet
staat aan mijn kant!"
„Praatjes," sprak de ferme Bolslag, en hij leverde
een staaltje van goed vakwerk door de bediende met
een enkele ijzeren greep machteloos te maken. „Met
waanzinnige geleerden maken wij korte metten! Dro
men stelen hè, mannetje? Ga jij je verhaaltje maar
eens aan de commissaris vertellen, die zal er wel van
opkijken, haha." Onder het uiten van een vreugdeloze
lach begon hij Jolliepop naar buiten te duwen. „Men
wil zijn advocaat raadplegen!" riep deze. „Men zal het
voor de Unie van Herenbedienden gooien! Dit loopt op
een staking uit!" Maar hoewel hij zich nog op verschil
lende wetten en instanties beriep die hem bescherming
konden verlenen, en hoewel ook Panda betoogde dat
hier een vergissing in het spel was, bracht Bolslag zijn
arrestant onvermurwbaar naar de wachtende jeep. Men
had hier te doen met een gezagshandhaver wien een
snelle promotie voor ogen zweefde.
ven. Die werden in zo eenvoudig mogelij
ke tekeningen vastgelegd waaruit langza-
mèrhand de eigenlijke karakters of sym
bolen groeiden, het zogenaamde ideogra-
fische schrift. Om een moderne Chinese
krant te kunnen lezen moet men ongeveer
2500 van die karakters kennen. Wil men
een universitaire studie volgen, dan ver
eist dat kennis van niet minder dan 6000
verschillende karakters. In het verleden is
er altijd tegenstand tegen een hervorming
van deze uitermate ingewikkelde schrijf
wijze geweest. Immers, in China worden
tal van streektalen en dialecten gesproken
doch er is slechts één karakterschrift.
Dat heeft altijd een zekere culturele
band gesmeed tussen de verschillende de
len van China die elkaar in spreektaal
vaak in het geheel niet verstaan kunnen.
Door een Romeins alfabet, dat meer ge
baseerd zou zijn op klanken zou die bin
ding uiteraard vervallen. Er zouden dan
zoveel vormen van geschreven Chinees
zijn als er dialecten bestaan. Doch onlangs
publiceerde het „Volksdagblad" te Peking
brieven van lezers, waarin erop werd aan
gedrongen, een fonetische schrijfwijze te
gebruiken naast de traditionele karakters.
Men klaagde er namelijk over, dat veel
van die karakters zelfs voor degenen, die
een krant kunnen lezen, niet altijd duide
lijk waren.
„Sommige karakters, die wij in de krant
tegenkomen," aldus een van de briefschrij
vers, „zijn zelfs niet in de woordenboeken
te vinden".
Een uur lang van zeven tot achten
's avonds zal de oude binnenstad van
Gouda morgen dinsdag, met verlicht
worden door de elektrische straat
lantaarns, maar door duizenden kaarsjes,
als een soort feestelijk ouverture tot het
kerstfeest. En daarbij bljjft het niet, want
bij het geflonker der kaarsvlammetjes zul
len koren met orkestbegeleiding kerstlie
deren ten gehore brengen, gevolgd door sa
menzang van de, naar men verwacht,
duizenden toehoorders.
Terzelfdertijd zullen.de kaarsen in een
grote kerstboom worden ontstoken, een ge
schenk van de Noorse stad Kongsberg. He
rauten geven met klaroengeschal het aan-
vangssignaal tot deze „lichtavond" vanuit
het stadhuis en van de tinnen van de toren
der Sint Janskerk.
Het feest is een initiatief van de plaat
selijke V.V.V., die daarmee zowel de
roemruchte traditie van Gouda als „kaar-
senstad" als het naderende kerstfeest op
waardige wijze eer wil bewijzen. De Goud
se winkels zullen die avond openblijven.
