NIEUWE No. 525. Zonda? 9 October 1881. 6e Jaargang. Strijd of Vrede. BUITENLAND. 0,85 1.— 0,06 feuilleton. Eene reis met de diligence. HiARLEMSC ABONNEMENTSPRIJS Per 3 maanden voor Haarlem Buiten Haarlem franco per post. Afzonderlijke Nummers Dit blad verschijnt Eiken WOENSDAG en ZATERDAG. B ÜEEAU: St. Jansstraat Haarlem. AGITE MA NON AGITATE. PRIJS DER ADVERTENTIËN Van 16 regels30 Cents. Elke regel meer5 Groote letters worden berekend naar plaatsruimte. Dienstaanbiedingen 25 Cents per advertentie a Contant. Advertentiën worden uiterlijk Dinsdag- en Vrij dag avond voor 6 uur ingewacht. Uitgevers KÜPPERS LAUREY. Sinds onze vorige beschouwing over den kerkelijk-politieken strijd in Pruisen, is er op dat terrein de toestand niet verbeterd. De Pruisische Regeering heeft tot dusver nog geen bepaald programma in den cul tuurstrijd gegeven; derhalve vermeerdert de onzekerheid in Pruisen van dag tot dag. Menigeen heeft de vraag geopperd of de eerste stap tot verzoening, die de Pruisi sche Regeering heeft gedaan, (de erken ning en bevestiging van Mgr. Korum in het Triersche diocees) ernstig was gemeend. Bij velen bestaan nog twijfel en wantrou wen. Wij voor ons hechten nog al geloof aan den ernst van dezen eersten stap ter verzoening. De treurige omstandighe den die uit den onzaligen cultuurstrijd in Pruisen zijn ontstaan, moeten, dunkt ons, een staats man als von Bismarck, toch wel tot de overtuiging gebracht hebben, dat de toe stand op den duur onhoudbaar is. Volgens ons oordeel heeft de Pruisische Regeering die overtuiging reeds zeer lang gekoesterd, 't Was maar de quaestie hoe zij zich met eere uit dien chaos van verwarring, door haar veroorzaakt, 't geschikst kon redden, en om tot haar doel te komen, bewandelde zij wel is waar verschillende wegen, doch geen enkelen weg, door haar ingeslagen, bracht haar nader tot het beoogde doel. Toch gelooven wij dat mettertijd een gelukkig einde aan den jammervollen strijd zal komen. De cultuurstrijd heeft zich overleefd; 't is proefondervindelijk bewezen, dat de hartstocht, de politieke evenmin als de religieuse, niet in staat is, zijn lieve lingsplannen te verwezenlijken. Alleen hen, die weinig of geen kennis hebben van het Katholicisme, kan men de dwaling vergeven waarin zij verkeerden toen zij in de meeniug waren dat von Bismarck met de gecreëerde Mei-wetten millioenen Katholieke staats burgers tot andere gedachten zou brengen. De meest tirannieke maatregelen zijn genomen, en wat hebben zij gebaat? Hoever is men er in Pruisen meê gekomen? Men staat even ver als in den aanvang van den strijd, alleen is er een groote scheiding, veel wantrouwen en veel zieleleed ontstaan. De beste graadmeter van de gevolgen die de cultuurstrijd te voorschijn riep, was steeds de uitslag der verkiezingen voor den Rijks- en Landdag. Eens voor altijd heb ben de Katholieke kiezers hun verdict over de kerkelijke politiek uitgesproken. Tel- {Vervolg). Die etroom van woorden, het langzame der reis, de duisternis en de koude hadden eindelijk al de reizigers eene ongeduldige malaise berok kend, die zich ieder oogenblik door geeuwen en rekken, of het mompelen van onvergenoegde klachten openbaarde. Darvon vooral scheen door eene zenuwachtige onrust gekweld te worden die met ieder oogenblik erger werd. Hij had reeds tienmaal het raampje van het portier ge opend en weder gesloten, zijn hoofd rechts en links te rusten gelegd, zijne beenen in alle mo gelijke houdingen geplaatst die de bekrompene ruimte toeliet. Eindelijk toen de dag begon aan te breken, was zijn geduld op. Ik zou wel tien dagen leven willen geven om maar aan het eind van deze reis te zijn, zeide hij. Daar zijn wij te Ause, antwoordde Grugel. Het is waarachtig waar, zeide Lepré, die een oogenblik was ingesluimerd. Hola, conduc teur, hoe lang blijft gij hier? Vijf minuten, mijnheer. Doe dan het portier open. Dan kan ik den postmeester eens even goeden dag zeggen. kens kwamen dezelfde namen van de man nen van het Centrum, zegevierend uit de stembus te voorschijn; kiezers en afgevaar digden bleven elkander trouw. Zou zulk eene standvastigheid een staatsman van het allooi van een von Bismarck niet genoeg te denken geven Immers tegen zulk eene geprononceerde oppositie valt niet veel te doen. Men moge persoonlijk andere wen- schen en aspiratiën hebben, het welzijn van het gansche volk eischt ten slotte ge biedend, eindelijk met de gegeven factoren rekening te houden. Derhalve herbalen wij onze woorden eu zeggen we, dat er een gelukkig einde aan den jammerlijken cul tuurstrijd komen zal. Wellicht thans? Zou werkeljjk met de intronisatie van den nieu wen Bisschop van Trier eene aera van vrede zijn aangebroken? Al schijnt er veel voor te spreken, zeker is het althans nog niet. De liberalen verkeeren in angst en hunne nachtmerrie is het einde van den cultuurstrijd. Daaraan is dan ook zeker de draaiende houding van von Bennigsen te danken, die hij in Hannover heeft aan genomen. In eene daar uitgesproken rede voering, kiest hij partij voor vou Bismarck, wil hij concessiëu verleenen, is hij bereid tot de vorming van eene liberaal-conser vatieve middenpartij, doch slechts onder eene voorwaarde: geen werkelijke conces siëu op het gebied van den cultuurstrijd. De verkiezingen voor den Rijksdag zullen weldra uitmaken en aanwijzen of zijne re devoering werkelijk die sympathie heeft genoten, die hij verwacht heeft en waarop hij meende aanspraak te mogen maken. Zijn de onderhandelingen na het vertrek van den heer vou Schlözer naar Amerika met den Apostoliscben Stoel geëindigd Aan de eene officieuse zijde zegt men dat zij nog voortduren, aan de andere beweert men dat er geen nieuwe onderhandelin gen geopend zijn. Volgens sommigen zal von Bismarck spoedig een ontwerp aan den Pruisischen monarch indienen, inhou dende de grondtrekken van nieuwe kerke lijke wetten en na verkregen koninklijke machtiging, zou de Minister van Eeredienst de wet uitwerken en bij den Landdag in dienen. Wordt dit gerucht bevestigd, dan zullen er spoedig weer nieuwe discretion- naire volmachten te voorschijn komen; doch daarmede geraken de Pruisische Katholie ken niet tot hun doel en blijft de cultuur strijd dus bestaan. Worden de onderhan delingen voortgezet, dan is het toch eenigs- Tocn het portier geopend was, stapte Baruau insgelijks uit om nieuwen voorraad te gaan op doen. Bijna gelijktijdig naderde de bureaulist en vroeg of er nog plaatsen open waren. Een enkele, antwoordde Giugel. Watriep mademoiselle de Locherais uit, die met een schrik wakker werd. Zal mijnheer hier nog iemand in laten stappen Een reiziger naar Lyon. Maar het is onmogelijk, zeide de oude rijster. Wij zitten reeds verschrikkelijk be nauwd, mijnheer. Uwe rijtuigen zijn te be krompen. Ik ral mijn beklag doen bij de admi nistratie. Ha, dat is zeker onze nieuwe reisgenoot, zeide Grugel, die het portier uitkeek. Lepré heeft hem al aangeklampt. Het is een militair! riep mademoiselle de Locherais uit. Een onderofficier van de jagers. O hemel! En hij wil hier inkomen? Maar waarom verplicht men de soldaten niet om te voet te reizen. Met zulk weder zou het wat vermoeiend zijn, mejuffrouw. Is dat dan hun beroep niet? Zulke lieden moesten nooit moede worden. Men krijgt in pu blieke rijtuigen al zeer onaangename buren. Zon der nog te rekenen dat men geheel van zijn zins onbegrijpelijk, waarom de onderhande laar niet in ?t land bleef. Bij dit nog al verontrustend raadsel koint nog de merk bare afkoeling der vrede-beriehteu in de officieuse bladen. Niettegenstaande den aan drang van de Katholieke pers laten zij geen woordje ontglippen, dat kon zinspelen op eene duurzame verandering der Mei- wetten en nog niet lang geleden werden de berichten betreffende de opheffing der kerkelijke gerechtshoven op nadrukkelijke wijze gelogenstraft. De grondslagen der Meiwetten moeten eu zullen behouden blij ven dat is de roode draad, die men ziet in de uitingen en mededeelingen van libe ralen en van de vrienden der Pruisische Regeering. De nuances in de vredes-arti- O O kelen bestaan daarin, dat de eene de Mei- wetten en den vrede, de andere den vrede en de Meiwetten als zijn doelwit procla meert. 't Is dezelfde draad eu hetzelfde nummer, al wordt hij hier links en daar rechts om 't spinrokken gedraaid. Van liberale zijde verwijt men den Prui sischen Katholieken dat zij met te veel ongeduld den kerkelijk-politieken thermo meter beschouwen. Zij hebben trouwens wel oorzaak eu reden om ongeduldig te worden; de strijd duurt reeds meer dan te lang, de nood klimt dagelijks, het verlangen naar den laug begeerden vrede wordt steeds crrooter, en het is dus niet te verwonde- O 7 ren als zij aandringen op eene bespoedi ging van de stappen die tot den vrede leiden. Maar zij zijn er nu eenmaal aan gewend dat de ziekte in galop aankomt en de genezing den slakkengang gaat. Geen ongeduld, maar het verlangen naar waarheid bezielt hen als zij de berichten der officieuse pers lezen en de maatregelen der Regeering bespreken. 't Is de Katholieke pers in Pruisen die thans in de verkiezingsperiode het volk moet waarschuwen en het moet behoeden voor ongegronde verwachtingen en scha delijke illusiën, om het zoodoende droe vige teleurstellingen te sparen. De opti mistische beschouwing der kerkelijk-poli- tieke toestanden in Pruisen verdwijnt wel is waar meer en meer, maar het woord eenmaal door den Heiland gesproken, het woord dat zijn kracht in eeuwigheid be houdt, strekke hun tot troost en geve hun de zekere overtuiging dat de goede zaak vroeg of laat zal zegevieren. Pruisens Katholieken mogen echter de handen niet in den schoot laten rusten. streek wordt gebracht! Ik weet zeker dat ik er ziek van zal wordengeen warm eten, een nacht zonder slapen, zoo benauwd en gedrongenIk begrijp niet waarom niet een van de heeren op de imperiale gaat zitten. In dien mist? Wat maakt dat uit voor mannen? Mademoiselle zou dan zeker minder gege neerd zijn, zeide Darvon spottend, en zij zou het onzen nieuwen reisgenoot wel eens kunnen voorslaan. Ik een soldaat aansprekenantwoordde mademoiselle Athenaïs fier. Ik lijd liever onge mak, mijnheer. Daar is hij, viel Jacques er op in. De onderofficier kwam inderdaad aan het por tier, gevolgd door den bureaulist, met wien hij twist had. Het was een jong mensch met een vlugge houding, maar wiens brullende toor. en soldaten-manieren Darvon terstond ergerden. Hij beklaagde zich dat de diligence zooveel te laat kwam, en bejegende den commies, die hem zeer beschroomd en verlegen antwoordde, met de ruwste woorden. Toen de conducteur hem ein delijk zeide dat men zou afrijden, kwam hij naar het portier en keek naar binnen. Een heerlijk gezelschap, mompelde hij, nadat hij de reizigers een voor een impertinent had aangezien. Zouden de coupé en de rotonde Na het optreden van den heer von Ben nigsen schijnt men het nog eens te willen probeeren eene zoogenaamde middenpartij op te richten om het Centrum onmogelijk te maken, of althans zijn invloed tot nul te reduceeren. Wij twijfelen er sterk aan of het gelukken zal, maar voorloopig ge looven we tflch dat onze Katholieke broe ders in het land der Bildung und Intelli- gene wel zullen doen het dek slagvaardig te houden en zorg te dragen dat alle man nen op hunne posten zijn. Het onderzoek naar de knoeierijen van den Star Route-postdienst in Amerika, door den tegenwoordigen postmeester-generaal op touw gezet, gelijk voor geruimeu tijd in bizouderheden is medegedeeld, is met kracht voortgezet geworden. De ziekte en het overlijden van den president heeft na tuurlijk de belangstelling in deze zaak op den achtergrond geschoven, doch thans wijdt men er weer meer algemeen aandacht aan, vooral daar het onderzoek ten einde loopt en de vruchten spoedig zullen blijken. President Arthur heeft den wensch te ken nen gegeven, dat krachtig tegen de knoeiers worde opgetreden. Het voorloopig onderzoek is afgeloopen en het proces is voor het hof te Washington aangevangen. Volgens de aanklacht zouden Brady, vroeger tweede adjunct van den postmeester-generaal, en drie zijner medeplichtigen, die het eerst gedagvaard zijn, het gouvernement voor 3x/2 millioen doll, hebben opgelicht. Zij zijn tegen borgtocht op vrije voeten ge laten. Onder de verdere beschuldigden, tegen wie de regeering vervolgens zal op treden, behoort een ex-Senator. Te Washington is een inschrijving ge opend om een hospitaal te bouwen ter her innering aan Garfield. Volgens the Irish Times zou men op 't oogenblik, met groote zekerheid van slagen, bezig zijn aan de oprichting van een vennootschap met een kapitaal van drie millioen p. st., waarvan de oprichters zich ten doel stellen de nog brak liggende lan derijen in Ierland op te koopen en voor bebouwing op matige voorwaarden in kleine stukken te verpachten of te verkoopen. Aan het hoofd der aandeelhouders zou een der leden van de Koninklijke familie staan. Aan de Standard wordt uit Durban ge meld, dat de Volksraad zich hoofdzakelijk ook zoo mooi zijn? Maar en campagne moet men zoo nauw niet zien, zei de soldaat, en stapte in. Gontran boog zich naar Grugel over en fluis terde: Nu is onze collectie van karikaturen com pleet. Pas op dat hij u niet hoort, antwoordde Jacques. Darvon haalde zijne schouders op. Blaaskaken hebben mij altijd meer walging dan vrees doen voelen, zeide hij, en deze zou wel een lesje van beleefdheid noodig hebben. Intusschen was Baruau teruggekomen zonder Lepré. Nadat men dezen laatsten in de herberg had laten zoeken en nog eene poos naar hem had gewacht, reed de diligence zonder hem voort, tot groote blijdschap van mademoiselle Athenaïs, die daardoor meer ruimte hoopte te hebben. Deze vreugd duurde echter slechts kort, want de on derofficier, die zich eerst op de andere bank had gezet, kwam naast haar zitten. De oude vrijster schikte driftig op en sloeg haar voile neer. De jonge militair keerde zich naar haar om en zeide op een spottenden toon: ZooMadame schijnt bang te wezen dat men haar aanziet. Misschien, mijnheer, antwoordde Athenaïs droogjes. {Wordt vervolgd.)

Krantenviewer Noord-Hollands Archief

Nieuwe Haarlemsche Courant | 1881 | | pagina 1